Pomoc:Przypisy


Pomoc:Przypisy w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Dla każdego Te informacje dotyczą zarówno edytora wizualnego, jak i edytora wikikodu (Czym to się różni?)

Przypisy bibliograficzne – odnośniki do źródeł podawanych informacji umieszczane w treści artykułu[! 1]. Przy wyświetlaniu artykułu przypisy widoczne są w jego treści jako odnośniki w postaci indeksów górnych i odnoszą się do ich zestawienia na końcu artykułu.

Obowiązek podania przypisów do materiałów źródłowych wynika z zasady weryfikowalności. Zaleca się korzystanie z szablonów cytowania formatujących takie przypisy: {{Cytuj książkę}}, {{Cytuj pismo}}, {{Cytuj stronę}}, {{Cytuj}}, pomocny jest też {{odn}}[! 2]. Odnośnik do przypisu umieszcza się bezpośrednio za tekstem, którego dotyczy (na końcu bloku tekstu lub zdania, jeśli zdanie poprzedzające uźródłowione jest innym odnośnikiem) i przed ewentualnym znakiem interpunkcyjnym[! 3]. Należy jednak pamiętać o tym, że gdy zdanie kończy się skrótem zakończonym kropką (jak n.p.m., p.n.e.) przypis należy wstawić po kropce, a kropki nie powielać. Tekst przypisu umieszczany jest w osobnej sekcji Przypisy, która powinna znaleźć się po sekcji Zobacz też, a przed sekcją Bibliografia i Linki zewnętrzne (jeśli sekcje te występują w danym artykule) – zgodnie z kolejnością sekcji końcowych wskazaną w zaleceniach: Jak napisać doskonały artykuł i Zalecenia edycji artykułów biograficznych.

Poza przypisami bibliograficznymi można stosować przypisy merytoryczne (rzeczowe, terminologiczne/słownikowe i informacyjne) – treści, które z uzasadnionych powodów nie są zamieszczone w tekście podstawowym. Dla odróżnienia od przypisów bibliograficznych wskazane jest zamieszczanie ich jako tak zwane uwagi[! 4].

Spis treści

Tworzenie i edycja przypisów w edytorze wizualnym




Ograniczenia edytora wizualnego

Edytor wizualny nie jest zgodny z przypisami osadzonymi za pomocą szablonów {{r}} i {{u}} – w przypadku umieszczenia szablonu {{r}} nie jest możliwe skorzystanie z przypisu za pomocą polecenia Przypis+Użyj istniejącego.

Tworzenie i edycja przypisów w kodzie źródłowym

Przykłady użycia przypisów najlepiej obejrzeć w kilku artykułach na medal, gdyż jednym z warunków przyznania medalu jest wyczerpujące zastosowanie przypisów.

Sposób nr 1: wplatanie w treść

Najprostszy sposób wykorzystuje tylko znaczniki ref:

Wszystkie miejsca z takimi fragmentami są numerowane i oznaczane jako odnośniki (numer w górnej frakcji ujęty w nawiasy kwadratowe) do listy przypisów prezentowanej we wskazanym miejscu strony. To miejsce jest wskazywane według dwóch metod:

W odpowiednim miejscu tekstu artykułu (koniec zdania lub akapitu) znajduje się odsyłacz do przypisu, a sama treść przypisu prezentowana jest w sekcji końcowej. W kodzie strony treść przypisów jest wpleciona w tekst, a miejsce ich prezentacji oznaczone jest szablonem (metoda 1) lub znacznikami (metoda 2). Rozwiązania te wymagają oswojenia ze stroną kodową artykułów i mogą być kłopotliwe dla początkujących użytkowników. Alternatywny sposób wstawiania przypisów opisany jest w sekcji „Sposób nr 2”.

Wielokrotne użycie danego przypisu

Jeśli występuje potrzeba, aby odnośnik (w postaci [x]) występował w treści strony wiele razy i kierował do tego samego przypisu, należy nadać mu nazwę. Wykonywane to jest przez dodanie do znacznika <ref> parametru „name=nazwa”, gdzie nazwa jest identyfikatorem danego przypisu. Jedno (np. pierwsze) wystąpienie przypisu wskazywanego kilkoma odnośnikami w tekście powinno mieć formę jak poniżej („p1” to przykładowa nazwa danego przypisu w kodzie strony):

w drugim i kolejnych odwołaniach wystarczy wtedy wstawienie znacznika z samą nazwą (uwaga! znak ukośnika jest konieczny) lub szablonu {{r}} z nazwą:

Nazwa przypisu może być dowolnym tekstem, ważne tylko by była oryginalna, tj. żeby różne przypisy miały nazwę niepowtarzalną. Wygodnie jest używać nazw pozwalających na łatwą identyfikację przypisu (np. nazwisko autora, pierwsze słowo tytułu). Nazwa może być krótsza lub dłuższa, jednak jeśli zawiera spację, pamiętać trzeba o obowiązkowej w takim przypadku ujęciu nazwy w cudzysłowy.

Sposób nr 2: zebranie razem

Według tej metody przypisy są zebrane w tym miejscu, w którym widzi je czytelnik. W tekście artykułu umieszcza się tylko wskazania umiejscowienia odsyłaczy do danego przypisu. Ten sposób w razie dodawania przypisu wymaga wprowadzania zmian w dwóch miejscach kodu: w miejscu wystąpienia odsyłacza do przypisu oraz w sekcji przypisów. Wskazanie umiejscowienia odsyłacza do przypisu jest wykonywane dwiema metodami:

Sekcję przypisów tworzy się, tak jak w sposobie nr 1, według dwóch metod:

Jest dostępne narzędzie prettyref.js, konwertujące w trybie edycji kodu źródłowego konstrukcję sposobu nr 1 na konstrukcję sposobu nr 2 z użyciem szablonu {{r}}. Z tym narzędziem nie jest zgodny gadżet wikEd, więc o ile jest używany, to na czas zastosowania tego narzędzia wikEd należy wyłączyć. Należy również pamiętać, że osadzanie przypisów za pomocą szablonu {{R}} nie jest zgodne z edytorem wizualnym i uniemożliwia skorzystanie z przypisu za pomocą polecenia Przypis+Użyj istniejącego. Zamiast tego można użyć w tekście przypisów oksfordzkich za pomocą szablonu {{Odn}}.

Wstawianie przypisu bibliograficznego za pomocą formularza

Najprościej przypis z szablonem dodać można półautomatycznie, korzystając z mechanizmu specjalnego formularza:

  1. W oknie edycji należy kliknąć w miejsce, w które ma być wstawiony przypis.
  2. Następnie należy kliknąć w przycisk . Po kliknięciu ukazują się przyciski Strona WWW, Książka itd. Po wybraniu odpowiedniego, należy wypełnić pola formularza.
    • Np. dla dodania przypisu do strony WWW należy kliknąć przycisk Strona WWW. Otwiera się wtedy szablon zawierający pola wypełnienia. Nie wszystkie pola muszą być wypełnione, ale należy wypełnić pole „URL” (przez przekopiowanie adresu strony) oraz pole „tytuł” (przez skopiowanie tytułu strony), ponadto warto jeszcze wypełnić też pole „wydawca”, do którego należy wpisać nazwę serwisu z daną stroną oraz jeśli strona jest podpisana, pole „autor”.
  3. Następnie należy kliknąć przycisk Dodaj przypis, co spowoduje wstawienie kodu przypisu w zaznaczone wcześniej miejsce w oknie edycji.

Formularz wykorzystuje następujące szablony formatujące treść przypisów:

Po ich zastosowaniu kod przypisu przyjmuje postać: <ref>{{Cytuj…}}</ref>. Wykorzystać można (ale już poza formularzem) uniwersalny szablon {{Cytuj}}.

Z narzędziem tym nie jest zgodny wikEd.

Istnieje także konwerter tłumaczący angielskie szablony na polskie (jego adres jest podany w sekcji „Zobacz też”).

Wstawianie przypisów merytorycznych (tzw. uwag)

Skrót:
WP:Uwagi

Wydzielanie z przypisów tzw. uwag nie jest obowiązującą zasadą lub zaleceniem. To rozwiązanie umieszcza przypis w grupie „Uwaga” oraz oznacza odnośniki literami a, b, c… W razie wielokrotnego wystąpienia tego samego przypisu jest on w wykazie przypisów identyfikowany jako pozycja odpowiednią literą, ale w ramach tej pozycji wskazanie kolejnych odsyłaczy w tekście ma postać, przykładowo, dla przypisu c[3,0 3,1 3,2 …], a nie [c,1 c,2 c,3].

Wstawienie uwagi wymaga zdefiniowania nazwy grupy "uwaga":

<ref group="uwaga">Treść uwagi.</ref>

Sekcję Uwagi z listą uwag generuje szablon {{Uwagi}}. Powinna ona być umieszczana powyżej sekcji Przypisy.

Wstawianie przypisów bibliograficznych do uwag

Ze względów technicznych nie jest możliwe wstawienie przypisu za pomocą znaczników <ref>, jednak można w tym celu zastosować inne metody. Są one opisane w dokumentacji szablonu Uwagi.

Wielokrotne użycie danej uwagi

Podobnie jak w przypadku przypisów, aby wielokrotnie użyć daną uwagę, należy zdefiniować jej nazwę, np.

<ref group="uwaga" name="po1">Treść uwagi.</ref>

Kolejne wywołania przykładowych uwag o nazwach "po1" i "po2" można zrealizować dwiema metodami:

Grupowanie uwag

Podobnie jak w przypadku przypisów bibliograficznych, treści uwag można zebrać w sekcji Uwagi. Robi się to według jednej z dwóch metod:

Dla metody znacznikowej będzie miał miejsce następujący efekt: wprawdzie same odsyłacze w tekście będą miały postać [a], [b] itd., ale w wykazie odpowiednie przypisy będą numerowane 1, 2, 3…

Przykłady

Kod przykładu:

Działanie kodu jest prezentowane na podstronie /Krótki przykład.

Konstrukcje zaawansowane

Grupowanie przypisów

Skrót:
WP:GRUPOWANIE

Przypisy definiowane za pomocą znacznika <ref> można również grupować według ich przeznaczenia. Używa się do tego parametru „group” tego znacznika.

Poniższy przykład podaje sposób wpisania przypisów z dwóch grup oraz bez grupy:

Zastosowanie takich konstrukcji w przypadku ogólnym skutkuje tym, że w treści strony w miejscu wstawienia przypisu pojawia się odsyłacz w postaci nazwa-grupy numer-kolejny-przypisu-w-grupie, czyli dla powyższego przykładu:

Efekt można zamaskować przez zastosowanie specjalnych grup etykiet rozszerzenia Cite. Pozwalają one ponadto na zdefiniowanie dedykowanych sposobów numerowania miejsc wystąpienia przypisów (np. zamiast 1, 2, 3... literami a, b, c...). W polskojęzycznej Wikipedii jest zdefiniowanych kilka takich grup, ich aktualny wykaz można uzyskać poprzez stronę specjalną wskazaną w sekcji „Zobacz też”. Wśród tych grup jest grupa „Uwaga” – poniższy przykład jest utworzony z jej użyciem:

 Według najnowszych badań naukowców gorąca woda może powodować poparzenia<ref>J. Kowalski, ''Woda'', w: ''Fizyka ciał niestałych'', 2009, s. 1–12.</ref>. W rzeczywistości już temperatura zbliżona do 90 °C może powodować dotkliwe urazy<ref group="uwaga">Dzieci, nie próbujcie tego w domu!</ref>. == Uwagi == {{Uwagi}} == Przypisy == {{Przypisy}} 

Wynik:

Zagnieżdżanie przypisów

Silnik MediaWiki łącznie z rozszerzeniem Cite oferuje możliwości wstawiania przypisów zagnieżdżonych za pomocą magicznego słowa #tag (bliższe wyjaśnienie takiej konstrukcji jest zawarte w przykładzie – patrz poniżej). Jednakże w literaturze przedmiotu jest to zdecydowanie odradzane, z zaleceniem, aby zamiast takiej konstrukcji wstawiać tekst mającego być zagnieżdżonym przypisu do przypisu opisywanego na jego końcu w nawiasach.

Konstrukcja zagnieżdżania jest zaprezentowane na podstronie /Zagnieżdżanie – z zastosowaniem grupowania w przypadku ogólnym.

Zastosowanie tej zaawansowanej i niezalecanej możliwości oznacza konieczność stosowania tylko metody znacznikowej dla wskazania miejsca przypisu i podania jego treści oraz wskazania miejsca ich prezentacji na stronie. Nie ma możliwości zastosowania metod szablonowych.

Komunikaty błędów

Korzystanie z systemu przypisów wymaga sporej staranności. W przypadku błędów w kodzie przypisów pokazują się na dole strony czerwone ostrzeżenia.

Użycie znacznika domknięcia przypisu „</ref>” bez wcześniejszego użycia znacznika jego rozpoczęcia „<ref>” nie skutkuje komunikatem błędu, ale wówczas w treści artykułu pojawia się ów znacznik tak, jakby był zwykłym tekstem „</ref>”.

Wskazówki dla czytelników

Jeśli zdanie, akapit lub pojedynczy fakt z artykułu budzi wątpliwości, to można zwrócić uwagę, że w tym miejscu przydadzą się przypisy. W tym celu w miejscu, gdzie powinny być przypisy, należy wpisać: {{subst:fakt/d}} albo {{fakt}}. Spowoduje to utworzenie informacji o braku przypisów – w pierwszym przypadku z datą wstawienia tej informacji (poniżej zaprezentowany jest efekt takiego wstawienia w lipcu 2007 r.):

Zobacz też

Uwagi

  1. Przypisy tworzone są za pomocą funkcji Cite, oprogramowania MediaWiki. Funkcja włączona została w grudniu 2005 i wprowadziła znaczniki MediaWiki ref i references. Są one standardem na wszystkich projektach Wikimedia Foundation.
  2. Nie należy używać postaci ibidem (tamże). Ponieważ lista przypisów jest generowana automatycznie, zmiana w przypisach może spowodować, że tamże nie będzie się już odnosić do poprzedniego przypisu. W zapisach skróconych, przy wielokrotnym cytowaniu tego samego źródła, można stosować odnośnik op. cit. (nazwisko, op. cit., str. XXX), jednak warto zamiast tego skorzystać z szablonu {{odn}}.
  3. Jest to zasada polskich publikacji i różni się od praktyki np. publikacji anglojęzycznych, w których odsyłacz występuje po znaku interpunkcyjnym.
  4. Rozróżnienie Przypisów i Uwag zostało wprowadzone w roku 2009.
Na podstawie artykułu: "Pomoc:Przypisy" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy