Pelikany


Pelikany w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Pelikany[9], pelikanowate (Pelecanidae) – monotypowa rodzina ptaków z rzędu pelikanowych (Pelecaniformes).

Zasięg występowania | edytuj kod

Rodzina pelikanowatych obejmuje gatunki wodne zamieszkujące cały świat poza okolicami okołobiegunowymi, wschodnią częścią strefy klimatu umiarkowanego Ameryki Południowej, północno-zachodnią Afryką oraz Nową Zelandią i Oceanią[10]. Gatunki Starego Świata preferują wody śródlądowe, podczas gdy zamieszkujące Nowy Świat to ptaki morskie.

Charakterystyka | edytuj kod

Długość ciała 105–188 cm; masa ciała 3,5–15 kg; rozpiętość skrzydeł 203–360 cm; długość dzioba 265–500 mm; samce są większe, cięższe i mają dłuższe dzioby niż samice[11]. Ptaki te charakteryzują się następującymi cechami:

  • długi, prosty dziób, silnie grzbieto-brzusznie spłaszczony
  • szczęka górna haczykowato zakończona
  • pod żuchwą skórny worek, odcedzający wodę i ułatwiający połykanie większych ryb
  • krótkie, grube nogi
  • cztery silne, połączone błoną pławną palce
  • na głowie lub szyi w okresie godowym nagie fragmenty skóry przybierają jaskrawe kolory
  • duże skrzydła
  • doskonali lotnicy (zarówno w locie czynnym, jak i szybowcowym)
  • pożywienie stanowią zwierzęta morskie
  • często poluje zespołowo
  • kolonie lęgowe na drzewach, ziemi lub w trzcinach
  • w zniesieniu 1 do 4 jaj
  • gniazdownik.

Systematyka | edytuj kod

Etymologia | edytuj kod

  • Pelecanus: gr. πελεκαν pelekan, πελεκανος pelekanos „pelikan”[12].
  • Onocrotalus: łac. onocrotalus „pelikan”, od gr. ονοκροταλος onokrotalos „pelikan”[13]. Gatunek typowy: Pelecanus onocrotalus Linnaeus, 1758.
  • Alcatras: hiszp. Alcatras „pelikan”[14]. Gatunek typowy: Pelecanus occidentalis Linnaeus, 1766.
  • Catoptropelicanus: gr. κατοπτρον katoptron „lustro”; rodzaj Pelecanus Linnaeus, 1758[15]. Gatunek typowy: Catoptropelicanus perspicillatus Reichenbach, 1852 (= Pelecanus conspicillatus Temminck, 1824).
  • Cyrtopelicanus: gr. κυρτος kurtos „nabrzmiały, wydęty”, od κυπτω kuptō „wyginać, zginać”; rodzaj Pelecanus Linnaeus, 1758[16]. Gatunek typowy: Pelecanus trachyrhynchos Latham, 1790 (= Pelecanus erythrorhynchos J.F. Gmelin, 1789).
  • Leptopelicanus: gr. λεπτος leptos „delikatny, smukły”; rodzaj Pelecanus Linnaeus, 1758[17]. Gatunek typowy: Pelecanus fuscusJ.F. Gmelin, 1789 (= Pelecanus conspicillatus Temminck, 1824).
  • Metapelecanus: gr. μετα meta „obok, tuż przy”; rodzaj Pelecanus Linnaeus, 1758[18]. Gatunek typowy: Pelecanus roseus J.F. Gmelin, 1789 (= Pelecanus onocrotalus Linnaeus, 1758).
  • Neopelecanus: gr. νεος neos „nowy”; rodzaj Pelecanus Linnaeus, 1758[19]. Gatunek typowy: Pelecanus rufescens J.F. Gmelin, 1789.
  • Sacrificator: łac. sacrificator, sacrificatoris „ktoś kto się poświęca”, od sacrificare „ofiarować poświęcenie”, od sacrum „obrzęd, kult”, od sacer, sacra „poświęcony”; facere „robić”[20]. Gatunek typowy: Pelecanus crispus Bruch, 1832 (= Pelecanus onocrotalus Linnaeus, 1758).

Podział systematyczny | edytuj kod

Ostatnie prace DNA wskazują, że gatunki z tego rodzaju dzielą się na trzy dobrze zdefiniowane klady: klad ze Starego Świata, klad monotypowy (Pelecanus onocrotalus, słabo powiązany z kladem Starego Świata) oraz klad Nowego Świata[21]. Do rodziny należy jeden rodzaj z następującymi gatunkami[9]:

Przypisy | edytuj kod

  1. Pelecanidae, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. P.H.G. Moehring: Geslachten der vogelen. Amsteldam: Pieter Meijer, 1758, s. 51. (niderl.)
  3. J. Hermann: Tabula affinitatum animalium olim academico specimine edita: nunc uberiore commentario illustrata cum annotationibus ad historiam naturalem animalium augendam facientibus. Argentorati: Impensis Joh. Georgii Treuttel, Bibliopolae, 1783, s. 165, 235. (łac.)
  4. a b c H.G.L. Reichenbach: Avium systema naturale. Das natürliche system der vögel mit hundert tafeln grösstentheils original-abbildungen der bis jetzt entdecken fast zwölfhundert typischen formen. Vorlaüfer einer iconographie der arten der vögel aller welttheile. Dresden und Leipzig: Expedition der vollständigsten naturgeschichte, 1850, s. vii. (niem.)
  5. a b A. Roberts. Review of the nomenclature of South African birds. „Annals of the Transvaal Museum”. 8 (4), s. 206, 1922 (ang.). 
  6. H. von Boetticher. „Verhandlungen der Deutschen Zoologischen Gesellschaft”. 44, s. 65, 1949 (niem.). 
  7. Pelecanus, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.) [dostęp 2009-07-28]
  8. C. Linneaus: Systema naturae per regna tria naturae: secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Wyd. 10. T. 1. Holmiae: Impensis Direct. Laurentii Salvii, 1758, s. 132. (łac.)
  9. a b Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Pelecanidae Rafinesque 1815 - pelikany - Pelicans (Wersja: 2017-12-14). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2018-07-17].
  10. F. Gill & D. Donsker: Hamerkop, Shoebill, pelicans, boobies & cormorants (ang.). IOC World Bird List: Version 8.2. [dostęp 2018-07-17].
  11. A. Elliott: Family Pelecanidae (Pelicans). W: J. del Hoyo, A. Elliott & J. Sargatal: Handbook of the Birds of the World. Cz. 1: Ostrich to Ducks. Barcelona: Lynx Edicions, 1992, s. 309–311. ISBN 84-87334-10-5. (ang.)
  12. Jobling 2018 ↓, s. Pelecanus.
  13. Jobling 2018 ↓, s. Onocrotalus.
  14. Jobling 2018 ↓, s. Alcatras.
  15. Jobling 2018 ↓, s. Catoptropelicanus.
  16. Jobling 2018 ↓, s. Cyrtopelicanus.
  17. Jobling 2018 ↓, s. Leptopelicanus.
  18. Jobling 2018 ↓, s. Metapelecanus.
  19. Jobling 2018 ↓, s. Neopelecanus.
  20. Jobling 2018 ↓, s. Sacrificator.
  21. M. Kennedy, S.A. Taylor, P. Nádvorník & H.G. Spencer. The phylogenetic relationships of the extant pelicans inferred from DNA sequence data. „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 66 (1), s. 215–222, 2013. DOI: 10.1016/j.ympev.2012.09.034 (ang.). 
  22. Ch.G. Sibley, B.L. Monroe Jr.: Distribution and Taxonomy of the Birds of the World. New Haven: Yale University Press, 1990. ISBN 0-300-04969-2. Cytat: za Instytutem Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego.
  23. R.S. Ridgely, P.J. Greenfield: The Birds of Ecuador. Cz. 1: Status, Distribution, and Taxonomy. Nowy Jork: Cornell University Press, 2001. ISBN 0-8014-8720-X. Cytat: za Instytutem Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Bibliografia | edytuj kod

  1. J.A. Jobling: Key to Scientific Names in Ornithology. W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie & E. de Juana (red.): Handbook of the Birds of the World Alive. Barcelona: Lynx Edicions, 2018. [dostęp 2018-07-17]. (ang.)
Na podstawie artykułu: "Pelikany" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy