Gieorgij Gause


Gieorgij Gause w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Gieorgij Francewicz Gause (Gauze), ros., Гео́ргий Фра́нцевич Га́узе (ur. 27 grudnia 1910 w Moskwie, zm. 4 maja 1986 tamże) – rosyjski biolog, mikrobiolog, którego imię nadano podstawowej dla ekologii zasadzie wypierania (zasada Gausego/hipoteza Gausego), mówiącej o eliminowaniu z biocenozy gatunków mniej przystosowanych przez lepiej przystosowane, zajmujące tę samą niszę ekologiczną (w wyniku konkurencji)[a]; badacz antybiotyków (m.in. odkrywca Gramicydyny S).

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Gieorgij Gause urodził się w grudniu 1910 roku w Moskwie. Jego ojciec – Franc Gustawowicz Gause, urodzony i wychowany na Litwie – był architektem, profesorem i dziekanem w Moskiewskim Instytucie Architektury (ros. Московский Архитектурный Институт, МАрхИ – akademia państwowa). Matka była baleriną w moskiewskim Teatrze Wielkim. Ich syn już w dzieciństwie interesował się zoologią bezkręgowców[1][2][3]. W wieku 17 lat opublikował – w niemieckim specjalistycznym czasopiśmie – pierwszą pracę naukową; jego nauczycielem i pierwszym opiekunem naukowym był Władimir Ałpatow, którego poznał mając 15 lat[1][4][3].

W roku 1927 rozpoczął studia biologiczne na Wydziale Fizyczno-Matematycznym Uniwersytetu Moskiewskiego[1][3]. Stopień magistra otrzymał w roku 1931, po czym został zatrudniony w tej uczelni. W latach 1940–1942 zajmował stanowisko profesora[5][6].

Od roku 1942 prowadził poszukiwania nowych antybiotyków w naukowo-badawczym laboratorium instytutu parazytologii medycznej i chorób tropikalnych Ministerstwa Zdrowia ZSRR, specjalizującym się w poszukiwaniu antybiotyków[5], przekształconym w roku 1948 w laboratorium antybiotyków Akademii Nauk Medycznych ZSRR, a w roku 1960 w instytut poszukiwań nowych antybiotyków. Był jego dyrektorem w latach 1960–1986 (do roku śmierci)[4][5][7].

W roku 1972 otrzymał tytuł naukowy akademik ANM ZSRR. Był ponadto[1][5]:

  • w latach 1970-1974 – ekspertem WHO w Genewie,
  • od roku 1959 – członkiem prezydium Międzynarodowego Towarzystwa Chemioterapii[8] (od 1962 – przewodniczącym),
  • od roku 1967 – członkiem Polskiej Akademii Nauk.

Tematyka badań | edytuj kod

Ekologia i The Struggle for Existence (ros. Борьба за существование) | edytuj kod

W pierwszym okresie pracy naukowej Gieorgij Gause zajmował się przede wszystkim problemami dynamiki wzrostu liczebności populacji, w tym zależnościami międzygatunkowymi. Jego pierwsza opublikowana praca (1927) dotyczyła zagadnień biometrii szarańczy azjatyckiej. W następnych latach interesował się pracami amerykańskich genetyków i ewolucjonistów oraz demografią. W roku 1930 opublikował w czasopiśmie Dokłady AN SSSR[9] pracę na temat logistycznego charakteru krzywej wzrostu liczebności populacji Leningradu i europejskiej części ZSRR (Логистическая кривая роста населения Ленинграда и европейской части СССР)[7].

W kolejnych latach prowadził laboratoryjne badania procesów międzygatunkowej konkurencji. We wstępie do pracy The Struggle for Existence, wydanej w Stanach Zjednoczonych w roku 1934, Raymond Pearl uznał tę pracę za przełomową, wskazując że G. Gause dostarczył pierwszego eksperymentalnego potwierdzenia słuszności hipotezy Karola Darwina (1859) o roli „walki o byt” (zob. dobór naturalny) w procesie ewolucji[7]. Podstawowa dla ekologii zasada konkurencyjnego wypierania z niszy ekologicznej gatunku gorzej przystosowanego przez lepiej przystosowany została nazwana zasadą Gausego (to popularne znaczenie pojęcia „zasada Gausego” jest kwestionowane przez Ch.J. Krebsa[10], zob. uwaga).

Odtwórz plik multimedialnyOrzęski StylonychiaPantofelek Paramecium aureliaKształt krzywych wzrostu liczebności
Zmiany liczebności Paramecium caudatum i Paramecium aurelia w kulturach czystych i mieszaninach Przykład laboratoryjnych badań wpływ konkurencji o pożywienie (G.F.Gause, 1934)[11][12]

Wyniki prac Gausego rzuciły nowe światło na zagadnienia rozpatrywane przez Karla Pearsona, Alfreda Lotkę, Vito Volterrę i innych[7].

Środki dezynfekcyjne i nowe antybiotyki | edytuj kod

Gramicydyna S

W czasie II wojny światowej zajął się badaniami związanymi z obronnością kraju. Doprowadził do współpracy Uniwersytetu Moskiewskiego z instytutem ministerstwa zdrowia (ros. Дезинфекционный институт Минздрава СССР), zajmującym się zagadnieniami ochrony bakteriologicznej (zob. m.in. dezynfekcja, broń biologiczna). W ramach współpracy techniki badań mikrobiologicznych, opracowane wcześniej przez Gausego, zostały zmodyfikowane i wykorzystane w czasie określania aktywności związków dezynfekujących[13].

W następnych latach G.F. Gause prowadził badania dotyczące antybiotyków – mechanizmów ich działania (na poziomie molekularnym) i metod otrzymywania. Najczęściej wymienianym osiągnięciem w tej dziedzinie jest odkrycie (wraz z żoną, Mariją Gieorgijewną Brażnikową) Gramicydyny S. Podejmował próby wyjaśnienia problemu dyssymetrii protoplazmy[14] (zob. mieszanina racemiczna)[6][5].

Publikacje (wybór) | edytuj kod

  • 1930 – Studies on the Ecology of the Orthoptera[15],
  • 1934 – The Struggle for Existence (Борьба за существование)[16],
  • Wybór według books.google.pl (1940–1987)[17]:
– 1940 – Асимметрия протоплазмы, – 1946 – Лекарственные вещества микробов, – 1948 – Проблема антибиотиков в советской медитсине, – 1952 – Антибиотики и их лечебное применение, – 1953 – Лекции по антибиотикам, – 1961 – Пути изыскания новых антибиотиков, – 1965 – Ристомицин и его применение в клинике, – 1971 – Противоопухолевые антибиотики оливомицин, брунеомицин, рубомицин и их приминение в клинике, – 1983 – Определитель актиномицетов: роды Стрептомикес, Стрептовертикиллиум, Чайня, – 1987 – Противоопухолевые антибиотики.

Wyróżnienia i upamiętnienie | edytuj kod

Za badania dotyczące Gramicydyny S, opracowanie technologii jej otrzymywania i jej wdrożenie do produkcji przemysłowej został w roku 1946, wspólnie z żoną, Mariją Gieorgijewną Brażnikową, uhonorowany Nagrodą Stalinowską[6][7]. W roku 1971 otrzymał tytuł akademika Akademii Nauk Medycznych ZSRR[6].

Jego imieniem nazwano moskiewski instytut, wyspecjalizowany w poszukiwaniach nowych antybiotyków – Научно-исследовательский институт по изысканию новых антибиотиков им. Г. Ф. Гаузе[18][7]; w roku 2012 ukazała się książka o patronie instytutu, Георгий Францевич Гаузе (1910-1986) (autor: Галл Я.М.)[13][19]. Jego imię nosi też podstawowa w dziedzinie ekologii zasada konkurencyjnego wypierania lub „hipoteza Gausego”[6] (zob. uwaga).

Uwagi | edytuj kod

  1. Według Ch.J. Krebsa Gause nigdy nie sformułował w sposób formalny takiej zasady/hipotezy i nie wiadomo, kto powiązał ją z jego nazwiskiem. Z mikrobiologicznych eksperymentów Gausego wynika, że dwa gatunki mogą ze sobą współwystępować, a opinie podobne do „hipotezy Gausego” formułowali np. Joseph Grinnell (1905) i Albert Monard (1920) [w: „Ekologia”, PWN 1997, s.224].

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c d ГАУЗЕ Георгий Францевич (ros.). W: Словари и энциклопедии на Академике [on-line]. [dostęp 2013-06-04].
  2. Георгий Францевич Гаузе (1910–1986). W: files.school-collection.edu.ru [on-line]. [dostęp 2013-06-03].
  3. a b c Краткая биография Георгия Гаузе (ros.). W: Цитаты и афоризмы [on-line]. [dostęp 2013-06-03].
  4. a b Gause, Georgyi Frantsevitch [w:] The Fontana Dictionary of Modern Thinkers, Gause Journal & Gallery [online], London 1983 [dostęp 2013-06-03]  (ang.).???
  5. a b c d e Гаузе Георгий Францевич. W: files.school-collection.edu.ru [on-line]. [dostęp 2013-06-03].
  6. a b c d e Гаузе Георгий Францевич (ros.). W: www.biografija.ru/biography [on-line]. [dostęp 2013-06-03].
  7. a b c d e f Raymond Pearl: The Struggle for Existence, Foreword.htm (ang.). W: Courier Dover Publications, 20 lut 2003 (pdf) [on-line]. Baltimore, The Williams & Wilkins company, 1934. [dostęp 2013-06-03].; archive.org, books.google.pl.
  8. he International Society of Chemotherapy (ISC) (ang.). W: Strona internetowa [on-line]. [dostęp 2013-06-06].
  9. Doklady Akademii Nauk (Proceedings of the Academy of Sciences; ISSN 0869-5652) (ang.). W: Strona internetowa czasopisma (wersja on-line) [on-line]. [dostęp 2016-11-04].
  10. 13. Oddziaływanie między gatunkami: Konkurencja. W: Charles J. Krebs (tłum. Anna Kozakiewicz, Michał Kozakiewicz, Jakub Szacki): Ekologia. Eksperymentalna analiza rozmieszczenia i liczebności. Wyd. 4. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1997, s. 211–239. ISBN 978-83-01-16552-9.
  11. G.F. Gause: Chapter V Competition for Common Food u Protozoa (ang.). W: The Struggle for Existence [on-line]. 1934. [dostęp 2013-06-07].
  12. Competencia (hiszp.). W: Fisicanet > Ecología - Competencia: la interacción entre individuos de la misma especie [on-line]. [dostęp 2013-06-07].
  13. a b Я.М.Я.М. Галл Я.М.Я.М., Георгий Францевич Гаузе. (1910-1986), Moskwa: Институт истории естествознания и техники, 2012 [dostęp 2016-11-04] [zarchiwizowane z adresu 2012-05-15] .
  14. Юлдус Рахимзяновна Хисматуллина: Симметрия, асимметрия и диссимметрия в структуре и развитии живой материи (ros.). W: Dysertacja kandydacka [on-line]. 2005. [dostęp 2013-06-07]. (zob. też 10 cytowanych prac G.F. Gausego).
  15. G. F. Gause. Studies on the Ecology of the Orthoptera. „Ecology”. 11 (2), s. 307-325, kwiecień 1930. 
  16. G. F. Gause: The Struggle for Existence, A Classic in Mathematical Biology and Ecology (ang.). W: Courier Dover Publications, 20 lut 2003 (pdf) [on-line]. Baltimore, The Williams & Wilkins company, 1934. [dostęp 2013-06-03].; archive.org, books.google.pl.
  17. inauthor:"Георгий Францевич Гаузе". W: Wyszukiwarka books.google.pl [on-line]. [dostęp 2013-06-03].
  18. История Института (ros.). W: Strona internetowa НИИНА [on-line]. [dostęp 2013-06-04].
  19. Я.М.Галл: Г. Ф. Гаузе (ros.). W: Biografia [on-line]. [dostęp 2013-06-03].

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Gieorgij Gause" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy