Filon z Aleksandrii


Filon z Aleksandrii w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Filon z Aleksandrii (ilustracja z Kroniki norymberskiej), 1493.

Filon z Aleksandrii także Philo Judaeus, Yedidia, Filon Żyd, Filon Aleksandryjski (stgr. Φίλων ὁ Ἀλεξανδρεύς Philon ho Aleksandreus, łac. Philo; ur. przed 10 p.n.e., zm. po 40 n.e.) – filozof i teolog żydowski, pozostający pod wpływem kultury greckiej.

Spis treści

Życie | edytuj kod

Filon pochodził z bogatej i wpływowej rodziny. Jego brat był bankierem Heroda Agryppy I a bratanek, Tyberiusz Juliusz Aleksander, prokuratorem Judei. Filon mieszkał w diasporze żydowskiej w Aleksandrii. Józef Flawiusz opisał uczestnictwo Filona w poselstwie do cesarza rzymskiego:

Twórczość | edytuj kod

Dzieło filozoficzne Filona jest wielką syntezą myśli greckiej i żydowskiej. Filon pisał po grecku. Został wychowany w kręgu kultury hellenistycznej i znajdował się pod wpływem takich filozofów, jak Platon, Arystoteles, Posejdonios czy neopitagorejczycy. Ich poglądy usiłował pogodzić z prawdami i zasadami religii żydowskiej. Focjusz podkreśla podziw wśród hellenistów dla twórczości Filona, którzy mieli sformułować powiedzenie: albo Platon filonizuje, albo Filon platonizuje[2][3].

Filon był twórcą nowej, filozoficzno-judaistycznej koncepcji Boga, jako pierwszy sformułował tezę, że zadaniem filozofii jest poznanie Boga. Wcześniej rozważania filozoficzne wychodziły od świata i potem ewentualnie docierały do Boga. Konsekwencją tego jest dualizm świata i Boga. Według Filona Bóg jest jeden, nie ma postaci złożonej - jest bytem jednolitym, niezłożonym (zob. Deus omnia simplex). Jest niezmienny, wieczny, czyli nieograniczony, transcendentny ontologicznie (istniejący ponad światem) i epistemologicznie (niedający się poznać ludzkim zmysłom i rozumowi), istniejący sam z siebie. Bóg jednocześnie jest osobą dobrą, wszechpotężną i wszechwiedzącą. Platońskie idee są Jego myślami i siłami. Najpotężniejszą z tych idei-sił jest Logos - pośrednik między Bogiem a światem oraz anioł i syn Boży. To za ich pośrednictwem następuje oddziaływanie na świat materii odwiecznej, będącej jednocześnie nosicielem nicości i zła. Materia jest bierna, złożona, wtórna i zmienna.

Koncepcja filozoficzna Filona nie przyjęła się i nie wywarła wpływu na myślicieli żydowskich, przez których już sama myśl o odwieczności materii została potępiona[potrzebny przypis]. Większy rozgłos Filon znalazł wśród filozofów pogańskich - neoplatończyków oraz wśród teologów chrześcijańskich, takich jak: Klemens Aleksandryjski, Orygenes, Święty Ambroży oraz Augustyn z Hippony.

Fundamentem dla Filona jest „Pięcioksiąg” Mojżesza, ale nie w wersji oryginalnej, tylko w przekładzie greckim zwanym Septuagintą. Było to dokonane w Egipcie tłumaczenie Biblii pochodzące z okresu od III do II w. p.n.e. Przekład ten był powszechnie używany w diasporze żydowskiej. Filon uprawiał alegorezę, czyli wyjaśniał Biblię alegorycznie, szukając w niej ukrytych treści filozoficznych. Tekst rozumiany dosłownie dla Filona jest znakiem ukrytej natury, która ujawnia się w alegorii. Metoda interpretacji alegorycznej była w czasach Filona rozpowszechniona w niektórych kręgach żydowskich oraz w środowisku hellenistycznym. W ten sposób gramatycy aleksandryjscy interpretowali Homera i Hezjoda.

O raju i upadku pierwszych ludzi | edytuj kod

Filon analizował ludzką kondycję w raju w dziełach O stworzeniu świata (De opificio mundi) oraz Alegorie praw. W trakcie refleksji, myśl filozofa prawie natychmiast, niepostrzeżenie przechodzi z sensu dosłownego w alegoryczny. Drzewo poznania dobra i zła jest dla niego symbolem mądrości, roztropności, dającej duszy zdolność rozeznawania. Raj dla Filona jest bowiem symbolem ludzkiej duszy. Zerwanie owoców z drzewa oznaczało naruszenie tej mądrości w duszy człowieka. Adam jest symbolem inteligencji, Ewa zaś świata zmysłów. Ewa została ukazana jako wzięta z żebra Adama w czasie jego snu, dlatego, że gdy inteligencja śpi, rozbudza się zmysłowość. W raju, zmysły były pomocą inteligencji. Byli oni nadzy, co oznaczało że przed upadkiem byli w stanie, który nie charakteryzował się ani cnotami, ani wadami. Wąż był symbolem doznawania przyjemności w sposób nieuporządkowany, które w konsekwencji sprawia, że człowiek pełza po ziemi. A podążanie za tymi przyjemnościami niesie za sobą karę; człowiek skazany jest na ciężką pracę na roli, by nie być głodny. Najprawdopodobniej od Filona pośrednio, poprzez Heksaemeron Ambrożego[4], zaczerpnął inspirację do analizy stanu natury ludzkiej Adama i Ewy w raju augustynianizm i scholastyka[5].

Prace | edytuj kod

Filon był bardzo płodnym pisarzem, nie wszystkie jego pisma zachowały się w całości.

Dzieła filozoficzne | edytuj kod

  • Quis omnis probus liber est (Każdy człowiek cnotliwy jest wolny)
  • De aeternitate mundi (O wieczności świata)
  • Alexander sive de eo quod rationem habeant bruta animalia (Aleksander, czyli o tym, że nierozumne zwierzęta mają rozum)
  • De providentia (O Opatrzności)

Dzieła historyczne | edytuj kod

Z uwagi na wykorzystanie dzieł Flakkus i Poselstwo w dyskusji na dworze Klaudiusza, oba dzieła zaliczają się do najwartościowszych źródeł historycznych z 1. poł. I w. po Chr. - epoki panowania Tyberiusza, Kaliguli i Klaudiusza, z której zachowało się stosunkowo niewiele pierwszorzędnych dokumentów papirusowych i literackich[6].

  • Contra Flaccum (Przeciw Flakkusowi)
  • Legatio ad Gaium (Poselstwo do Gajusza)
  • De virtutibus (O cnotach).

Dzieła apologetyczne | edytuj kod

  • De vita Moisis (O życiu Mojżesza),
  • De vita contemplativa (O życiu kontemplacyjnym).

Egzegetyczne i teologiczne | edytuj kod

  • De Abrahamo
  • De Aeternitate Mundi
  • De Agricultura
  • De Cherubim
  • De Confusione Linguarum
  • De Congressu Eruditiones Gratia
  • De Decalogo
  • De Ebrietate
  • De Escrecationibus
  • De Fuga et Inventione
  • De Gigantibus
  • De Josepho
  • De migratione Abrahami (Sources chrétiennes 47, wyd. J. Carreaux, Paryż 1965).
  • De Mutatione Nominum
  • De Opificio Mundi
  • De Plantatione
  • De Posteritate Caini
  • De Praemiis et Poenis
  • De Sacrificiis Abeli et Caini
  • De Sobrietate
  • De Somniis - O snach lub O marzeniach
  • De Specialibus Legibus
  • Legis Allegoriae
  • Quod Deterius Potiori Insidiari Soleat - O tym, że gorszy zazwyczaj knuje podstępy przeciw zdolniejszemu.
  • Quod Deus Sit Immutabilis - O niezmienności Boga
  • Quaestiones in Exodum
  • Quaestiones in Genesim
  • Quis rerum divinarum heres sit

Wydania krytyczne | edytuj kod

Istnieją dwie serie wydań krytycznych dzieł Filona:

  • 35 tomów wydanych w Berlinie w latach 1896-1915 przez następujących uczonych: L. Cohn, P. Wendland, J. Reiter. Dwa tomy indeksów opracował J. Leisegang 1926-1930.
  • Nowe wydanie dzieł Filona razem z przekładem francuskim podjęli w Paryżu w 1962 roku następujący uczeni: R. Arnaldez, C. Mondésert, J. Pouilloux.

Wydania polskie | edytuj kod

  • Kto jest dziedzicem boskich dóbr (Quis rerum divinarum heres sit). Anna Pawlaczyk (przekład, wstęp i przypisy). Poznań: UAM, 2002, s. 72. ISBN 83-232-1105-1.
  • Pisma: O stworzeniu świata ; Alegorie praw ; O dekalogu ; O cnotach. Leon Joachimowicz (przekład, wstęp i komentarz). T. 1. Warszawa: IW "PAX", 1986, s. 274. ISBN 83-211-0707-9.
  • Pisma: O gigantach ; O niezmienności Boga ; O rolnictwie ; O uprawie roślin ; O pijaństwie ; O trzeźwości. Stanisław Kalinkowski (przekład i przypisy). T. 2. Kraków: WAM, 1994, s. 169. ISBN 83-7097-070-2.
  • Flakkus, Pierwszy pogrom Żydów w Aleksandrii (wprowadzenie, przekład, komentarz: Ewa Osek), WAM, Kraków 2012, ​ISBN 978-83-7505-718-8
  • Hipotezy (założenia). Beata Kubicka (przekład, wstęp i komentarz). Poznań: UAM, 2014, s. 38. ISBN 978-83-232-2709-0.

Przypisy | edytuj kod

  1. Józef Flawiusz, Dawne Dzieje Izraela, ks. XVIII, rozdz. 8, 1
  2. Focjusz, Biblioteka, Kodeks 105.[86b]
  3. por. Hieronim, List do Magnusa (LXX:3).
  4. Św. Ambroży, Hexaemeron, Warszawa: ATK 1969, seria: PSP 6.
  5. The Alexandrians - Philo of Alexandria. W: Henri Rondet: Original Sin. The Patristic and Theological Background. s. 65-66.
  6. Filon z Aleksandrii, Flakkus, Pierwszy pogrom Żydów w Aleksandrii, WAM, Kraków 2012, s. 77, 78.

Bibliografia | edytuj kod

  • Filon Aleksandryjski, w: Słownik wczesnochrześcijańskiego piśmiennictwa. Jan Maria Szymusiak SJ, Marek Starowieyski (oprac. ). Poznań: Księgarnia św. Wojciecha, 1971, s. 158-159.
  • Reale G., Historia filozofii starożytnej, Lublin, 2005
  • Rondet H.: The Alexandrians - Philo of Alexandria. W: Tenże: Original Sin. The Patristic and Theological Background. Shannon Irlandia: 1972, s. 62-66. ISBN 0-7165-0516-9.
  • Legowicz J.Historia filozofii starożytnej Grecji i Rzymu. Warszawa, 1973.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Filon z Aleksandrii" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy