Cez


Cez w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania 55 Cs Niebezpieczeństwo

Cez (Cs, łac. caesium) – pierwiastek chemiczny, metal alkaliczny. Nazwa pochodzi od łacińskiego słowa „szaroniebieski”, związanego z kolorem nalotu pokrywającego zwykle powierzchnię cezu.

Spis treści

Charakterystyka | edytuj kod

Jest jednym z najbardziej reaktywnych pierwiastków, na powietrzu bardzo szybko pokrywa się ciemnym nalotem (tlenku cezu), z wodą i kwasami reaguje wybuchowo. Fluorek cezu (CsF) jest jednym ze związków o najwyższym udziale wiązania jonowego (92%). Cez w reakcji ze złotem daje jonowy złotek cezu (CsAu), który rozkłada się w kontakcie z wodą na złoto i wodorotlenek cezu[5].

Odkrycie | edytuj kod

Cez został odkryty w 1860 roku przez Roberta Bunsena i Gustava Kirchhoffa podczas spektroskopowego badania wody mineralnej pochodzącej z Dürkheim w Niemczech. Metaliczny cez po raz pierwszy otrzymał w 1882 roku szwedzki chemik Carl Theodor Setterberg poprzez elektrolizę suchego, stopionego cyjanku cezu[6].

Występowanie | edytuj kod

Minerałem o relatywnie wysokiej zawartości cezu jest pollucyt lub inaczej polluks (CsAlSi2O6). Cez występuje w skorupie ziemskiej w ilości 0,3 ppm (liczba atomów) tj. 1,9 ppm wagowo[7].

Izotopy | edytuj kod

W przyrodzie występuje w postaci jedynego (z 40 znanych w roku 2003[8]) trwałego izotopu 133Cs.

Najpowszechniejszy pośród radioaktywnych izotopów cezu jest 137Cs, stanowiący produkt rozszczepienia, i tym samym występujący w opadzie radioaktywnym i wypalonym paliwie jądrowym. Po 131I stanowi drugi najliczniej uwalniany radioizotop w przypadku awarii reaktorów jądrowych, pomijając gazy szlachetne. Stanowi zagrożenie dla zdrowia, ponieważ wykazuje chemiczne podobieństwo do potasu, przez co wbudowuje się w cały organizm człowieka, ze szczególnym uwzględnieniem śledziony, wątroby i mięśni[9]. Dopuszczalna roczna dawka pochłonięta doustnie została określona przez EPA na 3,7 MBq[10].

137Cs występuje w równowadze promieniotwórczej ze swoim produktem rozpadu, 137Ba. Produkują one promieniowanie beta o energii 512 keV i gamma, o energii 662 keV[9].

Nuklidy 137Cs i 137Ba są często wykorzystywane w przemyśle (radiografia) oraz w badaniach geofizycznych (sonda γ - γ), gdyż dają jedną silną linię promieniowania γ o energii 662 keV[9].

Uwagi | edytuj kod

  1. Wartość w nawiasie oznacza niepewność związaną z ostatnią cyfrą znaczącą.

Przypisy | edytuj kod

  1. a b CRC Handbook of Chemistry and Physics, David R.D.R. Lide (red.), wyd. 90, Boca Raton: CRC Press, 2009, s. 4-9, ISBN 978-1-4200-9084-0 .
  2. Cez (ang.). Karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich dla Stanów Zjednoczonych. [wersja archiwalna z roku 2012; dostęp 2014-10-01].
  3. JurisJ. Meija JurisJ. i inni, Atomic weights of the elements 2013 (IUPAC Technical Report), „Pure and Applied Chemistry”, 88 (3), 2016, s. 265–291, DOI10.1515/pac-2015-0305 .
  4. Cez (CID: 5354618) (ang.) w bazie PubChem, United States National Library of Medicine.
  5. WitoldW. Mizerski WitoldW., PiotrP. Bernatowicz PiotrP., Tablice chemiczne, Warszawa: Wydawnictwo Adamantan, 2004, ISBN 83-7350-041-3, ISBN 83-7350-040-5, OCLC 749870176 .
  6. Ignacy Eichstaedt: Księga pierwiastków. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1973, s. 259-260. OCLC 839118859.
  7. Caesium. Geological information. W: WebElements, Periodic Table of the Elements [on-line]. [dostęp 2014-10-01].
  8. G. Audi, A. H. Wapstra, C. Thibault, J. Blachot and O. Bersillon. The NUBASE evaluation of nuclear and decay properties. „Nuclear Physics A”. 729, s. 3–128, 2003. DOI: 10.1016/j.nuclphysa.2003.11.001. Bibcode2003NuPhA.729....3A (ang.). 
  9. a b c Ryszard Szepke: 1000 słów o atomie i technice jądrowej. Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1982. ISBN 83-11-06723-6. (pol.)
  10. Radiation Procedures and Records 10 – radionuclide data (ang.). Radiological Health Department at University of Utah, 2013-09. [dostęp 2014-10-07].
Kontrola autorytatywna (pierwiastek chemiczny):
Na podstawie artykułu: "Cez" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy