Adaptacja (biologia)


Adaptacja (biologia) w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Adaptacja (łac. adaptatio – przystosowanie) – przystosowanie się organizmu poprzez zmianę struktury lub funkcji do życia w nowych dla niego, trwale zmienionych warunkach bytowych lub zewnętrznego stresu. Efektywność adaptacji określa dostosowanie.

Adaptacja jest istotną, dziedziczną lub niedziedziczną i podlegająca rozwojowi cechą wszystkich żywych organizmów. Adaptacja fenotypowa dotycząca zmian osobniczych nie jest dziedziczna. Adaptacja dziedziczna jest wynikiem doboru naturalnego lub sztucznego – poprzez eliminację cech niekorzystnych zwiększa szansę przetrwania organizmu i wydania większej liczby potomstwa. Musi ona być zapisana w genach przekazywanych potomkom przez rodziców, dlatego zmiany adaptacyjne mogą być dziedziczone. Organizmy przystosowują się do środowiska, w którym żyją. Organizmy zamieszkujące podobne siedliska często zyskują zbliżone przystosowania. Zjawisko takie zwane jest konwergencją.

Procesy adaptacyjne dzielone są na trzy grupy[1]:

  • indywidualne (działające w ciągu życia osobnika);
  • populacyjne (tworzące się w procesie formowania się populacji);
  • gatunkowe (uwarunkowane genetyczną pulą gatunkową);

Spis treści

Typy zmian przystosowawczych | edytuj kod

Zmiany przystosowawcze organizmu | edytuj kod

Tego rodzaje zmian oddziałują głównie na fenotyp. Nie są zachowywane genetycznie, nie mogą być dziedziczne. Wyróżniane są trzy typy[1]:

  • reakcja - zmiany krótkotrwałe, mobilizacyjne lub obronne, w odpowiedzi na krótkotrwałe bodźce np. zmiany emocjonalne, odczyny skórne, zmiany szybkości tętna;
  • adiustacja - zmiany morfofunkcjonalne, odwracalna (po dłuższym czasie po ustaniu bodźców), w odpowiedzi na długotrwałe bodźce o średnim nasileniu np. zahartowanie, wytrenowanie, zmiana kondycji, zmiany adiustacyjne mogą prowadzić do zmian o charakterze adaptabilnym;
  • adaptabilność - nieodwracalne zmiany morfofunkcjonalne, w odpowiedzi na długotrwałe bodźce o silnym nasileniu, przejawia się w realizacji jednego z możliwych torów rozwoju;

Niezależnymi od powyższej listy kryteriami podziału zmian są[1]:

  • adaptacja genetyczna - zmiany przystosowawcze utrwalające się w genotypie;
  • adaptacja fizjologiczna - zmiany przystosowawcze procesów wewnątrzustrojowych;
  • adaptacja biochemiczna - zmiany biochemiczne spowodowane obciążeniami organizmu;
  • adaptacja morfologiczna - zmiany w budowie ciała, które wynikają z relacji genotypu i środowiska realizujące się w procesie adaptacji fizjologicznej i biochemicznej;
  • adaptacja behawioralna - dotyczy zmian zachowania, które umożliwiają zachowanie równowagi ze środowiskiem;
  • adaptacja metaboliczna - dotyczy szybko zachodzących zmian funkcji wewnątrzustrojowych do zapotrzebowania związanego z danymi czynnikami;
  • adaptacja epigenetyczna - dotyczy dłużej utrzymujących się zmian fenotypowych, które zapisują się w genotypie.

Ze względu na charakter zmian wyróżnia się następujące[1]:

  • adaptacja mutacyjna - występuje w przebiegu ewolucji gatunku, populacji prowadząca do powstawania np. nowych ras;
  • adaptacja modyfikacyjna - adiustacja lub adaptabilność;
  • adaptacja modulacyjna - bezpośrednie przystosowanie się organizmu do szybko zmieniających się warunków;

Zmiany przystosowawcze populacji | edytuj kod

O kierunku rozwoju populacji decyduje adaptacja genetyczna lub kulturowa (u człowieka). Ogólna charakterystyka tych zmian jest następująca[1]:

Porównanie mechanizmów adaptacji człowieka i zwierząt[1]:

Adaptacja u człowieka | edytuj kod

U człowieka strategie przystosowawcze zmieniły się wraz ze schyłkiem paleolitu. Zaczęły się ujawniać czynniki społeczno-kulturowe.

Porównanie czynników adaptacyjnych populacji paleolitycznych i postpaleolitycznych[1]:

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c d e f g Praca zbiorowa, Promocja zdrowia, JerzyJ. Karski (red.), wyd. 3, Warszawa 1999, ISBN 83-85724-37-0  (pol.).

Bibliografia | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (proces):
Na podstawie artykułu: "Adaptacja (biologia)" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy