Wojna trojańska


Wojna trojańska w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Sąd Parysa na obrazie Rubensa

Wojna trojańska – według Homera i antycznych historyków 10-letnie oblężenie Troi przez Greków – Achajów. Mitycznym powodem konfliktu było porwanie Heleny, żony króla SpartyMenelaosa, przez trojańskiego księcia Parysa, syna króla Priama. Menelaos odwołał się do pomocy swego jedynego brata Agamemnona, króla Argos i Myken, oraz wszystkich książąt achajskich. Na leżącą w północno-zachodniej Anatolii i dotąd niezdobytą Troję, na 1185 okrętach wyruszyli wojownicy achajscy. Część wieloletnich zmagań o Troję opisał Homer w Iliadzie.

Według historyków zdobycie Troi przez Achajów miało miejsce ok. 1200 r. p.n.e. Zgodnie z chronologią grecką miało ono miejsce w 1184 r. p.n.e.[potrzebny przypis] Było związane z wyprawami zdobywczymi i ekspansją Achajów utożsamianych z kulturą mykeńską[1].

Spis treści

W mitologii | edytuj kod

Przyczyny | edytuj kod

Zgodnie z grecką mitologią na rozprzestrzeniającą się ludność Troi skarżyła się sama Gaja, dlatego Zeus znalazł intrygujący sposób na zainicjowanie wydarzeń wojennych. Pod postacią łabędzia ukazał się Ledzie i spłodził Helenę – najpiękniejszą Greczynkę. Właśnie Helena – jako żona Menelaosa, króla Sparty – stała się kością niezgody i doprowadziła do wojny.

By jednak dokładnie wyjaśnić okoliczności poprzedzające wybuch konfliktu, należy wprowadzić na arenę wydarzenia Parysa. Młodzieniec ów był synem Hekabe i Priama, króla Troi, wychowanym jednak nie na królewskim dworze, ale wśród pasterzy. W historii Parysowi przypadła wszakże rola szczególna: został arbitrem w sporze bogiń – Hery, Ateny i Afrodyty – o rzucone przez boginię niezgody Eris jabłko z napisem „dla najpiękniejszej”. Parys wybrał Afrodytę w zamian za prawo do najurodziwszej kobiety – Heleny. I chociaż Helena miała już męża, Afrodyta pomogła Parysowi porwać piękną kobietę ze Sparty i zawieźć ją do Troi. W wyniku tego zuchwałego i bezprawnego czynu nad miastem zawisła groźba wojny, która stała się realna zwłaszcza po odprawieniu posłów greckich domagających się oddania Heleny.

Przebieg | edytuj kod

Po stronie greckiej w wojnie przeciwko Troi wzięło udział wielu dzielnych wojowników: Agamemnon, Odyseusz, Achilles, Nestor, Diomedes. Wyprawie towarzyszyły różnorodne przeciwności losu i gniew bogów, którzy spowalniali wyprawę i zsyłali niesprzyjające wiatry czy zarazę. Przez wiele lat nie dochodziło do żadnego starcia, które mogłoby zadecydować o losach konfliktu i ostatecznie go rozwiązać. Był to okres wojny podjazdowej, mniejszych bitew, toczonych pod dowództwem Achillesa. Dochodziło wówczas do słynnych indywidualnych pojedynków, np. do walki Parysa i Menelaosa o Helenę, bezpośrednią przyczynę wojny, ale i one nie przyspieszyły finału.

Jednak najsłynniejszym pojedynkiem pozostanie walka, jaką stoczyli wielcy wojownicy i wrogowie Achilles i Hektor, starszy brat Parysa. Czekał on pod bramami miasta na Achillesa, zaopatrzonego w nową, piękną tarczę, której opis stanowi jedną z piękniejszych kart Iliady Homera. Chcąc zmęczyć wroga, Hektor rzucił się do ucieczki, ale o wyniku pojedynku zadecydował Zeus i życie Hektora zgasło.

Achillesowi nie dane było jednak doczekać zburzenia Troi. Zgodnie z przepowiednią, okrył się sławą, ale zmarł młodo. Zadanie mu śmiertelnego ciosu przypisuje się zwykle Parysowi, który trafił strzałą z łuku w pierś, brzuch i biodro, aż w końcu trafił w jedyne „czułe miejsce” Achillesa – piętę.

Losy wojny nie zostały rozstrzygnięte nawet po śmierci Parysa, ponieważ Priam nadal upierał się przy zatrzymaniu Heleny. Grecy musieli uciekać się do wielu forteli, by osłabić siły nieprzyjaciół. Jednym ze sposobów była kradzież Palladionu, czyli rzeźby Ateny w zbroi, która zapewniała miastu bezpieczeństwo.

Pojedynek Menelaosa z Parysem (scena z rzymskiego sarkofagu) Achilles składa zwłoki Hektora u stóp ciała Patroklesa (mal. J.B. Lebouteux) Zabicie Priama przez Neoptolemosa (scena z greckiej amfory) Wprowadzenie konia trojańskiego (mal. Giovanni Domenico Tiepolo)

Koń trojański | edytuj kod

Słynny podstęp Greków, przypisywany Odyseuszowi, polegał na wykorzystaniu konia trojańskiego, ofiarowanego następnie w darze Atenie. Trojanie mieli lekkomyślnie przyjąć dar i zabrać go do swego miasta, pomimo ostrzeżeń wieszczki Kasandry i wróżbity Laokoona. We wnętrzu konia trojańskiego ukryli się uprzednio greccy wojownicy – pod osłoną nocy wyszli z niego i otworzyli bramy Troi wpuszczając do miasta pozostałych Greków. Podstęp ten ostatecznie przyczynił się do zdobycia miasta i zakończenia wojny. Ze zniszczonej Troi uciekła jedynie grupa pod wodzą Eneasza, która dotarła w swej wędrówce do Italii i stała się protoplastami Rzymian. Większość Greków powróciła bez większych problemów do swych domów, a niektórzy założyli nowe miasta na obczyźnie, natomiast Odyseusz błąkał się jeszcze 10 lat po morzach, zanim wrócił do Itaki (Odyseja).

W tradycji antyku | edytuj kod

Grecy z epoki klasycznej na ogół przyjmowali opowieść o wojnie trojańskiej za historycznie prawdziwą. Miasta wymienione w katalogu okrętów przez wieki szczyciły się tym faktem. Ukazane w eposie szersze tło wydarzeń dość wiernie oddaje stosunki u schyłku epoki mykeńskiej, znacznie różniąc się od istniejących w Grecji klasycznej.

Rzymianie uważali za swych przodków Trojan, którzy ocaleli z pogromu i przedostali się do Italii (Eneida).

We współczesnym słownictwie | edytuj kod

Ślady wydarzeń z wojny trojańskiej można obserwować nie tylko w malarstwie i literaturze, ale i we współczesnym języku. Do dzisiaj bowiem posługujemy się frazeologizmamijabłko niezgody”, „koń trojański” (w slangu informatyków – trojan) czy „pięta Achillesa”.

Przypisy | edytuj kod

  1. Najnowszy stan wiedzy o tym wydarzeniu przedstawia Eric H. Cline w The Trojan War. A very short introduction (Oxford: Oxford University Press, 2013, ​ISBN 978-0-19-976027-5​).

Literatura | edytuj kod

Poniższe tytuły stanowią podstawową literaturę tematu aktualnie dostępną w języku polskim:

  • Jan Parandowski: Wojna trojańska. Iskry, Warszawa 1976
  • Aleksander Krawczuk: Wojna trojańska – mit i historia. Wiedza Powszechna, Warszawa 1989
  • Clarke Lindsay: Wojna trojańska. Zysk, Poznań 2004
  • Rodney Castleden: Wojna trojańska. Bellona, Warszawa 2008

Zobacz też | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (wojna):
Na podstawie artykułu: "Wojna trojańska" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy