Wikipedysta:Poszu123/brudnopis


Wikipedysta:Poszu123/brudnopis w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Kondensatory stałe różnych typów i o różnych pojemnościach Kondensator zmiennej pojemności z odbiornika Pionier

Kondensator to element elektryczny (elektroniczny) zbudowany z dwóch przewodników (okładek) rozdzielonych dielektrykiem.

Spis treści

Działanie | edytuj kod

Doprowadzenie napięcia do okładek kondensatora powoduje zgromadzenie się na nich ładunku elektrycznego. Po odłączeniu od źródła napięcia ładunki utrzymują się na okładkach siłami przyciągania elektrostatycznego. Jeżeli kondensator jako całość nie jest naelektryzowany, to cały ładunek zgromadzony na obu okładkach jest jednakowy co do wartości, ale przeciwnego znaku. Kondensator charakteryzuje pojemność określająca zdolność kondensatora do gromadzenia ładunku:

C = Q U {\displaystyle C={\frac {Q}{U}}}

gdzie:

C – pojemność, w faradach Q – ładunek zgromadzony na jednej okładce, w kulombach U – napięcie elektryczne między okładkami, w woltach.

Pojemność wyrażana jest w faradach. Jeden farad to bardzo duża jednostka, dlatego w praktyce spotyka się kondensatory o pojemnościach piko-, nano-, mikro- i milifaradów.

Ogólnie, napięcie U C {\displaystyle U_{C}} i prąd I C {\displaystyle I_{C}} kondensatora w chwili t związane są zależnością:

U C = Q C = 1 C t I C ( τ ) d τ {\displaystyle U_{C}={\frac {Q}{C}}={1 \over C}\int _{-\infty }^{t}I_{C}(\tau ){\mbox{d}}\tau }

Kondensator podłączony do napięcia stałego po pewnym czasie naładuje się do tego napięcia d U C d t = 0 {\displaystyle {{{\mbox{d}}U_{C}} \over {{\mbox{d}}t}}=0} kondensator jest wówczas równoważny przerwie w obwodzie ( I c ( t ) = 0 {\displaystyle I_{c}(t)=0} ). Dla prądu przemiennego przez kondensator płynie prąd określony wzorem:

U c ( t ) = U 0 sin ( ω t ) {\displaystyle U_{c}(t)=U_{0}\sin(\omega t)\,} I c = C d U C d t = C U 0 ω cos ( ω t ) {\displaystyle I_{c}=C{{{\mbox{d}}U_{C}} \over {{\mbox{d}}t}}=CU_{0}\omega \cos(\omega t)}

Wielkość, wiążąca prąd i napięcie na kondensatorze nazywa się reaktancją, która jest tym mniejsza, im większa jest pojemność kondensatora i częstotliwość prądu. Kondensator charakteryzuje się tym, że (dla sygnałów sinusoidalnych) napięcie jest opóźnione w fazie względem prądu o kąt π 2 {\displaystyle {\frac {\pi }{2}}} (inaczej: prąd wyprzedza napięcie o kąt π 2 {\displaystyle {\frac {\pi }{2}}} ). Z tego względu impedancja kondensatora jest liczbą zespoloną i opisana jest wzorem:

Z = i ω C = i 2 π f C {\displaystyle Z={\frac {-i}{\omega C}}={\frac {-i}{2\pi fC}}}

gdzie

ωPulsacja, f – częstotliwość w hercach.

Reaktancja pojemnościowa wyraża się wzorem:

X c = 1 ω C = 1 2 π f C {\displaystyle X_{c}={\frac {1}{\omega C}}={\frac {1}{2\pi fC}}}

Pojemność kondensatora płaskiego | edytuj kod

C = ε 0 ε r S d {\displaystyle C={\frac {\varepsilon _{0}\varepsilon _{r}S}{d}}}

gdzie

ε 0 {\displaystyle \varepsilon _{0}} przenikalność elektryczna próżni, ε r {\displaystyle \varepsilon _{r}} względna przenikalność elektryczna dielektryka, S – powierzchnia okładek kondensatora, d – odległość między okładkami.


Historia | edytuj kod

Oryginalna butelka lejdejska Układ 4 butelek lejdejskich połączonych równolegle, Muzeum w Lejdzie

Butelka lejdejska - rodzaj pierwszego kondensatora mającego postać szklanej butelki, której zewnętrzna i wewnętrzna powierzchnie pokryte są odizolowanymi warstwami metalu. Warstwy te pełnią rolę okładek kondensatora, zaś szkło butelki jest izolatorem. Wykorzystywana jest np. w maszynie elektrostatycznej do gromadzenia ładunku elektrycznego. Wynalazcami butelki byli niezależnie od siebie Pieter van Musschenbroek, profesor Uniwersytetu w Lejdzie i Ewald Jürgen Georg von Kleist z Kamienia Pomorskiego. Obaj donieśli o swoim wynalazku w 1745 r.

W wersji Kleista było to naczynie ze szkła wypełnione wodą i zatkane korkiem, który był przebity na wylot miedzianym drutem. Butelkę można było naładować elektrycznie stykając pręt z naładowanym ciałem. Poprzez drut i wodę prąd dostawał się do środka naczynia i ładował dodatnio lub ujemnie jego wewnętrzne ścianki. Pojemność elektryczną można było znacznie zwiększyć, pokrywając szkło od zewnątrz i wewnątrz folią przewodzącą prąd. Po połączeniu obu folii przewodnikiem można było uzyskać wyraźne efekty rozładowania butelki lejdejskiej.

Wkrótce po wynalezieniu tego przyrządu, francuski ksiądz Jean Francois Nollet, zapalony eksperymentator, na dziedzińcu królewskiego pałacu w Wersalu, w obecności króla i całego dworu, rozładował butelkę lejdejską, używszy zamiast przewodnika łańcucha trzymających się za ręce 240 królewskich gwardzistów. Ku podziwowi i uciesze widzów, porażeni wyładowaniem gwardziści równocześnie podskoczyli do góry. Innym razem ten sam eksperymentator rozładował butelkę łańcuchem niemal trzykilometrowej długości utworzonym z zakonników opactwa w Chartreux, połączonych ze sobą odcinkami drutu. I w tym doświadczeniu jego uczestnicy wyraźnie odczuli wstrząs.

Duże znaczenie dla rozwoju badań nad elektrycznością miały prace doświadczalne Benjamina Franklina, który w roku 1752 "złapał" prąd z błyskawicy do butelki lejdejskiej i dowiódł, że piorun jest związany z wyładowaniem elektrycznym w atmosferze.

Zastosowanie | edytuj kod

Kondensator wraz z rezystorem jest jednym z podstawowych elektronicznych elementów pasywnych. Służy do gromadzenia ładunku elektrycznego. Wykorzystywany we wszystkich typach układów. Połączony z cewką tworzy obwód rezonansowy. W niektórych podzespołach komputerowych wykorzystywane są kondensatory elektrolityczne niskoimpendancyjne, dokładniej tzw. low ESR (Equivalent Series Resistance). Kondensatory low ESR zazwyczaj przeznaczone są do pracy w częstotliwościach 100 kHz, a oznaczone jako low impedance mogą być stosowane w zakresie częstotliwości audio. Idealny Kondensator elektrolityczny nie posiada żadnej rezystancji, jedynie pojemność. Kondensatory low ESR mają niski opór (ściślej impedancję). Kondensatory mają też zastosowanie w sieciach elektroenergetycznych do kompensacji mocy biernej (poprawy współczynnika mocy).

Jako kondensator sprzęgający, blokujący napięcie stałe, ale przepuszcza dalej napięcie zmienne. Jako kondensator blokujący, zwierający napięcie zmienne, które występuje razem z napięciem stałym. W filtrach i obwodach rezonansowych, gdzie najczęściej wspólnie z elementem indukcyjnym lub rezystorem, stanowi obwód rezonansowy lub obwód filtra np. w oscylatorze albo filtrze separującym głośnika. Np. w zasilaczu sieciowym znajdują się kondensatory do magazynowania energii, która jest używana do filtrowania (wygładzania) napięcia stałego. W obwodach czasowych wykorzystuje się ładowanie i rozładowywanie kondensatora do określenia czasu.

Symbole kondensatorów i oznaczenia | edytuj kod

  • Zwykły napięciowy

  • Spolaryzowany (Elektrolityczny)

  • Zmienny

Oznaczenia literowe i cyfrowe kondensatorów:

m-25V; I-40V; a-60V; b-100V; c-160V; d-250V; e-400V; f-600; h-1000V; I-1600V – napięcie znamionowe B-0,1%; C-0,25%; D-0,5%; F-1%; G-2%; J-2%; K-10%; M.-20%; N-30% - tolerancja np.4n7,

gdzie: małe litery – wartość napięcia znamionowego kondensatora duże litery – tolerancja pojemnościowa kondensatora Firma Miflex jako pierwsza w Polsce zaczęła stosować oznaczenia literowo-cyfrowe. K – skrót kondensatora P – kondensator o dielektryku papierowym M – kondensator o dielektryku mikowym S – kondensator o dielektryku z tworzywa sztucznego F – jako rodzaju tworzywa sztucznego użyto polistyrenu E – jako rodzaju tworzywa sztucznego użyto poliestru W – jako rodzaju tworzywa sztucznego użyto poliwęglanu P – jako rodzaju tworzywa sztucznego użyto polipropylenu M umieszcza się przed K, gdy kondensator jest wykonany z dielektryku metalizowanego.

Rodzaje konstrukcji kondensatorów | edytuj kod

Ze względu na różną konstrukcję kondensatory można podzielić na:

  • elektrolityczne (dielektrykiem jest cienka warstwa tlenku, a osadzona elektrolitycznie na okładzinie dodatniej, drugą okładziną jest elektrolit), właściwości:
    • pracują poprawnie tylko dla małych częstotliwości,
    • mają duże pojemności,
    • mają małe rozmiary,
    • mała rezystancja szeregowa,
    • mała indukcyjność szeregowa
  • poliestrowe – foliowe (dielektrykiem jest folia poliestrowa)
    • pracują poprawnie przy dużym prądzie,
    • mają dużą wytrzymałość napięciową,
    • mają relatywnie małą pojemność,
    • używane w obwodach rezonansowych i układach typu Snubber,
    • materiałem, z którego są wykonane jest najczęściej polipropylen i poliwęglan
  • ceramiczne (dielektrykiem jest specjalna ceramika – dwutlenek tytanu), znakomicie pracują przy wielkich częstotliwościach, bywają wykonywane też jako kondensatory o zmiennej pojemności
  • tantalowe
    • wysoka odporność na warunki zewnętrzne
    • niewielkie rozmiary w porównaniu do kondensatorów elektrolitycznych o tej samej pojemności i maksymalnym napięciu przebicia
  • powietrzne (dielektrykiem jest powietrze) – znakomicie pracują przy wysokich częstotliwościach i bardzo dużych napięciach (symbol: AM, FM) lub kondensatory ceramiczne dostrojcze zwane trymerami (symbol: TCP). Kondensator powietrzny jest zbudowany z dwu zespołów równoległych płytek (rotor i stator), które zmieniają swe położenie powodują zmianę wartości pojemności kondensatora.

Parametry kondensatorów: | edytuj kod

Pojemność znamionowa jest wskaźnikiem wartości pojemności. Pojemność rzeczywista, mierzona w praktyce, równa się pojemności znamionowej z uwzględnieniem tolerancji. Ponieważ przenikalność dielektryków jest funkcją temperatury, to pojemność znamionową podaje się na ogół dla temperatury pokojowej lub innej określonej przez wytwórcę. Wartości tolerancji zależą od rodzaju dielektryka.

Napięcie znamionowe jest największym napięciem, które może być przyłożone trwale do kondensatora. Napięcie to jest na ogół sumą napięcia stałego i wartości szczytowej napięcia zmiennego.

Napięcie próby (probiercze) jest taką wartością napięcia, którą kondensator powinien wytrzymać w stosunkowo krótkim czasie (kilka do kilkudziesięciu sekund), przy czym liczba kondensatorów ulegających przebiciu w partii produkcyjnej nie może przekraczać przyjętej normy np. 5%. Napięcie próby jest na ogół kilkakrotnie wyższe od napięcia znamionowego.

Rezystancja izolacji reprezentuje upływność kondensatora po doprowadzeniu do jego końcówek napięcia stałego o wartości równej napięciu znamionowemu. Dla dużych wartości pojemności podaje się często iloczyn rezystancji upływności i pojemności.

Straty energii | edytuj kod

Schemat zastępczy kondensatora stratnego

Rzeczywiste kondensatory nie są w stanie utrzymać ładunku dowolnie długo. Rzeczywisty kondensator (kondensator stratny)przedstawia się jako układ idealnego kondensatora z przyłączoną do niego równolegle rezystancją R o dużej wartości. Zjawisko strat energii spowodowane niedoskonałościami konstrukcji kondensatora i własnościami użytego materiału dielektryka nazywa się upływnością kondensatora.

Na podstawie artykułu: "Wikipedysta:Poszu123/brudnopis" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy