Tarnowskie Góry


Na mapach: 50°26′44″N 18°51′40″E/50,445556 18,861111

Tarnowskie Góry w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Tarnowskie Góry (wymowa i; śl. Tarnowský Góry[a][3]; niem. Tarnowitz, oficj. Freie Bergstadt Tarnowitz[b]; cz. Tarnovice[4], Tarnovské Hory; łac. Montes Tarnovicenses) – miasto w południowej Polsce, w województwie śląskim, siedziba powiatu tarnogórskiego, na północnym krańcu Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego (GOP), historycznie na Górnym Śląsku.

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa katowickiego.

W 2017 tarnogórska Kopalnia rud ołowiu, srebra i cynku wraz z systemem gospodarowania wodami podziemnymi została wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Spis treści

Położenie geograficzne | edytuj kod

Tarnowskie Góry leżą na północ od Bytomia. Przez miasto przepływa m.in. Stoła (Lasowice, Sowice i Strzybnica), Drama (Repty Śląskie) i struga Pniowiec (dzielnica Pniowiec). Miasto leży na skraju Niziny i Wyżyny Śląskiej. Tarnowskie Góry są głównym miastem Garbu Tarnogórskiego.

Najwyższymi wzniesieniami są Sucha Góra (352 m n.p.m.) i Srebrna Góra (347 m n.p.m.) na południu miasta, na granicy z Bytomiem, a najniżej położone są dolina Stoły (254 m n.p.m.) oraz dolina jej dopływu – Granicznej Wody (255 m n.p.m.) w północnej części miasta.

Miasto od Bytomia dzieli 12 km, od Gliwic 22 km, od Katowic 25 km, a od Lublińca 26 km.

Podział administracyjny | edytuj kod

Miasto zajmuje obszar 83,88 km²[1] (w przybliżeniu 13% powierzchni powiatu tarnogórskiego) i od 1998 składa się z 11 dzielnic (będących jednostkami pomocniczymi gminy)[5]:

Dzielnice Tarnowskich Gór

Dodatkowo do 1977 w skład miasta wchodziły Boruszowice, Hanusek oraz Mikołeska[6], zaś do 1994 dzielnicą Tarnowskich Gór było Miasteczko Śląskie z Żyglinem i Żyglinkiem oraz Bibielą i Brynicą[7].

Granice | edytuj kod

Tarnowskie Góry graniczą z:

Środowisko naturalne | edytuj kod

Alejka w zespole przyrodniczo-krajobrazowym „Park w Reptach i Dolina Dramy”

Klimat | edytuj kod

Tarnowskie Góry leżą w obrębie śląsko-krakowskiej dzielnicy klimatycznej. Charakteryzuje ją przewaga wpływów oceanicznych nad kontynentalnymi oraz sporadyczne oddziaływanie docierających tu od południowego zachodu przez Bramę Morawską mas powietrza zwrotnikowego. Docierają tu również zimne masy powietrza arktycznego z północy – głównie w chłodnej połowie roku. Średnia temperatura roczna wynosi 7,7 °C, zaś suma opadów atmosferycznych wynosi 699 mm w ciągu roku. Okres wegetacyjny trwa w Tarnowskich Górach średnio 246 dni[8].

Przyroda | edytuj kod

Parki i ochrona przyrody:

Rezerwaty przyrody:

W mieście występują 123 pomniki przyrody (122 przyrody ożywionej i 1 nieożywionej), m.in.:

Historia | edytuj kod

 Osobny artykuł: Historia Tarnowskich Gór. Widok miasta Tarnowskie Góry w I poł. XVIII wieku – rysunek Friedriecha Bernharda Wernhera Tarnowskie Góry na jednej z najstarszych map ziemi tarnogórskiej autorstwa I. W. Wielanda z 1736 roku

Historia miasta jest związana z wydobyciem rud srebra, ołowiu, a później również cynku. Według legendy, pierwszą bryłę kruszcu srebronośnego wyorał chłop Rybka ok. 1490 roku, co w 1612 roku w swoim dziele Officina ferraria zanotował Walenty Roździeński następującymi słowami „Srebrny kruszec w Bytomiu, na górach wnet nastał, Iny zasię od kruszca w mili zalanego, znaleziony przez chłopa Rybkę niejakiego”.[9] Od tego czasu na teren dzisiejszego miasta zaczęli przybywać osadnicy, powstawały pierwsze osady górnicze.

Ówczesny właściciel ziem, Jan II Dobry, książę opolsko-raciborski, oraz margrabia Jerzy von Ansbach w 1526 roku nadali swoim włościom (a więc również terenom, na którym powstało przyszłe miasto) przywilej wspierający górnictwo, tj. „akt wolności górniczej”. W 1528 roku ogłosili oni akt uzupełniający prawodawstwo górnicze, tzw. Ordunek Gorny i odtąd (od 31 października 1528 roku) pierwsi urzędnicy zaczęli prowadzić rachunki tarnogórskiego górnictwa, zaś pierwsze księgi kopalniane od 1529 roku, odkąd tarnogórski Urząd Górniczy otrzymał własną pieczęć i herb (9 marca 1529 roku)[10]. Wówczas rozpoczyna się okres szybkiego rozwoju górnictwa rud srebronośnych oraz osady górniczej, stopniowo przekształcanej w miasto, w którym równie intensywnie rozwija się handel i rzemiosło. W 2. połowie XVI wieku wybudowano wiele istniejących do dziś kamienic. Najstarszym budynkiem murowanym w powstającym mieście był istniejący do dziś tzw. Dom Florczaka u wylotu ul. Ratuszowej, przy obecnej ul. Gliwickiej 6, będący w latach 1528–1562 pierwszą siedzibą tarnogórskiego Urzędu Górniczego[11].

W połowie XVI w. Tarnowskie Góry były największym ośrodkiem górnictwa kruszcowego na Górnym Śląsku. Wielu zwolenników znalazła tu reformacja. Jej utrwalenie nastąpiło po śmierci Jana II Dobrego (1532), kiedy miasto przeszło pod panowanie Hohenzollernów. W 1529 roku protestanci wybudowali pierwszy drewniany kościół, a dwa lata później na jego miejscu – murowany[11].

W 1531 roku utworzono szkołę braci polskich, której rektorem na przełomie XVI i XVII w. był Daniel Franconius, wybitny pedagog i poeta braci polskich. Świetności miasta kres położyła wojna trzydziestoletnia (1618–1648). W 1676 roku w Tarnowskich Górach wybuchła zaraza, która ustąpiła po procesji błagalnej do Piekar. Na pamiątkę tego zdarzenia tarnogórzanie zobowiązali się udawać corocznie w niedzielę po 2 lipca do Sanktuarium Matki Boskiej Piekarskiej. Tradycja ta trwa do dzisiaj.

16 grudnia 1740 roku wkroczeniem wojsk pruskich na Śląsk rozpoczęły się wojny śląskie. Po zakończeniu pierwszej z nich w 1742 roku miasto przeszło spod panowania austriackiego pod pruskie. W latach 80. XVIII w. powstała z inicjatywy Fryderyka Wilhelma von Redena rządowa kopalnia i huta „Fryderyk” – nazwana od królewskiego imienia, w której 19 stycznia 1788 roku uruchomiono jedną z pierwszych na kontynencie europejskim, sprowadzoną z Anglii, maszynę parową do odwadniania wyrobisk górniczych[12].

W 1803 roku otwarto pierwszą szkołę górniczą, kilkanaście lat później wydrążono nową sztolnię „Fryderyk”, założono drukarnię, wybrukowano Rynek oraz ul. Krakowską i Lubliniecką (obecnie ul. Opolska), założono nowe fabryki i hutę żelaza, rozpoczęto budowę wodociągów miejskich. Również wtedy powstała Spółka Bracka jako instytucja ubezpieczająca górników. W 1857 roku uruchomiono pierwszą linię kolejową do Opola. Rozwój miasta przyspieszyło również utworzenie w 1873 roku powiatu tarnogórskiego.

Podczas plebiscytu mieszkańcy miasta prawie w 85% opowiedzieli się za Niemcami[13][14], z kolei mieszkańcy powiatu opowiedzieli się za przynależnością do Polski – za Polską głosowało 62%, za przynależnością do Niemiec 38% (w tym prawie 10% tzw. emigrantów). W 1922 roku miasto włączono do Polski.

Na początku XX w. wyczerpały się zasoby rud i zakończyło się wydobycie kruszcu.

1 grudnia 1945 roku do miasta włączono gminy Sowice i Lasowice[15].

Nazwa miasta | edytuj kod

Tarnowskie Góry wśród innych nazw śląskich miejscowości w urzędowym pruskim dokumencie z 1750 roku wydanym w języku polskim w Berlinie[16].

Jest to staropolska nazwa komponowana, złożona z dwóch członów: Tarnowskie (co odpowiada we współczesnej polszczyźnie formie tarnowickie) oraz Góry (czyli ze staropolskiego gory, oznaczające ‘kopalnie’).

Pierwszy człon pochodzi od nazwy średniowiecznej wsi Tarnowice, wchłoniętej później przez miasto (obecnie dzielnica Stare Tarnowice), której nazwa z kolei wywodzi się od staropolskiej nazwy osobowej (imienia) Tarn, ta zaś od staropolskiego tarna, czyli ‘ciernia’ dzikiego gatunku śliwy – tarniny[17]. Zatem w języku polskim ‘Tarnowskie Góry’ to pierwotnie: gory = ‘kopalnie’ tarnowskie, ewentualnie tarnowickie, bo położone na gruntach właściciela ‘Tarnowic’.

Niemcy zaadaptowali nazwę fonetycznie w sposób najprostszy z możliwych – modyfikacja formantu –ice w –itz – jako Tarnowitz[18], co było zgodne z lokalnym, jeszcze średniowiecznym słowiańskim modelem nazewniczym (np. GliwiceGleiwitz) oraz realiami własnościowymi (miasto Tarnowskie Góry powstało na gruntach wsi Tarnowice). Czesi przyjęli ten sam tradycyjny, słowiański model, stąd w czeskojęzycznych dokumentach i piśmiennictwie (również naukowym) miasto ma nazwę Tarnovice, dopiero w nowszych czasach pojawia się równolegle sczechizowana forma Tarnovské Hory, urobiona z polskiej nazwy. Łacińskie zapisy nazwy miasta były tworzone z formy niemieckiej, bądź staropolskiej, np.: singularne Tarnovitium, Tarnomontium, czy pluralne Montes Tarnovicenses.

Niemiecki nauczyciel i krajoznawca Heinrich Adamy zalicza miasto do grupy miejscowości, których nazwy wywodzą się od staropolskiego słowa oznaczającego krzew tarniny lub ‘tarni’ określającego miejsce wegetacji tej rośliny – von tarn = Schwarzdorn, Schlehdorn (Prunus spinosa). W swojej wydanej w 1888 roku we Wrocławiu klasyfikacji nazw miejscowych na Śląsku jako pierwotną wymienia on staropolską formę Tarnowicz, podając jej znaczenie jako 'Schlehdornstadt' = ‘miasto tarniny’[18].

Na pierwszej mapie Śląska, którą w 1561 narysował Martin Helwig z Nysy, nazwa miasta brzmi Tarnowitz. Z kolei w pruskim urzędowym dokumencie z 1750 wydanym również w języku polskim w Berlinie przez Fryderyka Wielkiego miasto wymienione jest pośród innych śląskich miejscowości jako Tarnowskie Gory[16].

W 1612 polską nazwę miejscowości Tarnowskie Góry wspomina Walenty Roździeński w swoim staropolskim poemacie o śląskim hutnictwie pt. Officina ferraria abo Huta i warstat z kuźniami szlachetnego dzieła żelaznego. W dziele opisuje on powstanie nazwy miasta oraz moment jego utworzenia za czasów Jana II Dobrego we fragmencie[19]:

Proces powstania nazwy relacjonuje w podobny sposób Felix Triest w topograficznym opisie Górnego Śląska z 1865 roku, we fragmencie[20]:

Co się tłumaczy:

Polską nazwę Góry Tarnowskie w książce Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej wydanej w Głogówku w 1847 wymienił śląski pisarz Józef Lompa[21].

Demografia | edytuj kod

 Osobny artykuł: Ludność Tarnowskich Gór.

Dane z 31 grudnia 2016[22]

  • Piramida wieku mieszkańców Tarnowskich Gór w 2014 roku[23]

Mieszkalnictwo | edytuj kod

Osiedle Przyjaźń w Starych Tarnowicach

Tereny zabudowy wielorodzinnej zajmują 311,06 ha, w tym zabudowanych jest 42,37% powierzchni. Największy odsetek terenów mieszkaniowych skupia się w dzielnicy śródmiejskiej, a zwłaszcza w samym centrum miasta, jak również w jednostkach nazywanych umownie Śródmieście-Północny Zachód i Śródmieście-Południe. Wśród pozostałych dzielnic, największy odsetek terenów mieszkaniowych posiadają dzielnice: Lasowice, Osada Jana i Stare Tarnowice (dzięki Osiedlu Przyjaźń).

Symbole miasta | edytuj kod

W herbie obok złotego orlego skrzydła z herbu Jana II Dobrego, księcia opolskiego, górnośląskiego Piasta, znajduje się także pół czarnego orła z herbu Hohenzollernów, których przedstawicielem był Jerzy Fryderyk von Ansbach, nadający miastu herb w 1562 r. Młotki (pyrlik i żelozko) symbolizują górnictwo – główne zajęcie pierwszych mieszkańców miasta. Labry i klejnot nad hełmem stanowią jego udostojnienie[24].

Flagę miasta tworzą obecnie barwy srebrna (biała), czarna i złota (żółta). Flaga nawiązuje do herbu[24]. W okresie pruskim miasto używało flagi czarno-białej, wywodzącej się bezpośrednio od barw rodowych Hohenzollernów.

Na obecnie używanej pieczęci miejskiej widnieje herb miasta i jego nazwa otaczająca herb kołem. Pieczęcie te widnieją na dokumentach wydawanych przez reprezentantów władzy samorządowej Tarnowskich Gór.

Polityka | edytuj kod

Burmistrz Tarnowskich Gór Arkadiusz Czech
(na pierwszym planie) Ratusz

Burmistrz | edytuj kod

Urzędującym burmistrzem jest od 2006 Arkadiusz Czech. W wyborach samorządowych 2006 uzyskał w I turze wynik 23,68%, a w II – 51%[25].

W kolejnych w 2010 uzyskał w I turze wynik 41,04%, a w II – 69,33%[26]. Zarówno w wyborach w 2006, jak i w 2010 jego głównym przeciwnikiem w II turze był poprzedni burmistrz – Kazimierz Szczerba.

W 2014 z powodzeniem ubiegał się o reelekcję z wynikiem blisko 65% w I turze[27].

Ponownie w I turze zwyciężył w wyborach w 2018, uzyskując 63% głosów[28].

Tarnowskie Góry są największym pod względem liczby ludności miastem w Polsce, w którym władzę wykonawczą sprawuje burmistrz, a nie prezydent miasta.

Atrybutem burmistrza jest łańcuch z Herbem Wielkim Tarnowskich Gór wykonany z metalu barwy srebrnej; łańcuch używany jest podczas oficjalnych i uroczystych wystąpień.

Wiceburmistrzowie | edytuj kod

Burmistrz Tarnowskich Gór ma dwóch zastępców (wiceburmistrzowie). Od 2006 są to:

  • Piotr Skrabaczewski, zastępca burmistrza ds. gospodarczych[29]
  • Jolanta Tuszyńska, zastępca burmistrza ds. społecznych[30]

Rada Miejska | edytuj kod

 Osobny artykuł: Rada Miejska w Tarnowskich Górach.

W skład Rady Miejskiej w Tarnowskich Górach wchodzi 23 radnych[31]. Obecnym Przewodniczącym Rady jest reprezentujący Komitet Wyborczy Inicjatywa Obywatelska Powiatu Tarnogórskiego Adrian Wolnik, zaś wiceprzewodniczącymi są Franciszek Nowak (również IO) oraz Łukasz Garus z Koalicji Obywatelskiej[31].

Urząd Miejski | edytuj kod

Urząd Miejski w Tarnowskich Górach składa się z 26 komórek organizacyjnych znajdujących się w czterech budynkach w centrum Tarnowskich Gór[32][33]:

Miasta partnerskie | edytuj kod

Miastami partnerskimi Tarnowskich Gór są[34]:

Gospodarka | edytuj kod

Chemet S.A. Zakłady aparatury chemicznej

Tarnowskie Góry są jednym z 2 miast powiatowych w województwie śląskim (obok Cieszyna) oraz jednym z 17 miast w Polsce zaliczanych do klasy A pod względem atrakcyjności inwestycyjnej (dane Instytutu Badań nad Gospodarką Rynkową w Warszawie)[35].

Ekologia | edytuj kod

 Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Problemem ekologicznym jest zagrożenie ze strony zwałowisk odpadów niebezpiecznych po byłych zakładach chemicznych[36].

W 2011 zaczęła działać Centralna Oczyszczalnia Ścieków (COŚ) znajdująca się w rejonie ulicy Grzybowej. Powstała ona w ramach pierwszego etapu projektu budowy w mieście systemu wodno-kanalizacyjnego[37].

Transport | edytuj kod

Ulica Obwodnica

Drogowy | edytuj kod

Tarnowskie Góry leżą na skrzyżowaniu dróg krajowych:

Ponadto przez Tarnowskie Góry ma przebiegać droga ekspresowa S11 łącząca Pomorze ze Śląskiem[38].

Jeden z nowych hybrydowych autobusów na dworcu autobusowym

Komunikacja miejska | edytuj kod

W Tarnowskich Górach działa Międzygminny Związek Komunikacji Pasażerskiej, który obsługuje 57 linii autobusowych. Ponadto przez gminy należące do MZKP przebiega 10 linii obsługiwanych przez Komunikacyjny Związek Komunalny Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego. Obsługę linii dla MZKP zapewnia PKM Świerklaniec, Nowak Transport oraz przewoźnicy prywatni.

30 kwietnia 2013 otwarty został nowy dworzec autobusowy z zadaszonym peronem, placem manewrowym oraz parkingiem dla kilkunastu autobusów. Wzdłuż ulicy Częstochowskiej wytyczono miejsca parkingowe pozwalające na zastosowanie tzw. systemu „park and ride”. Koszt projektu „Przystanek Europa – regionalne centrum obsługi pasażerskiej w Tarnowskich Górach” wyniósł 20,6 mln złotych, z czego 11 mln złotych wyniosło dofinansowanie ze środków Unii Europejskiej[39].

Latem 2014 roku na ulice miasta wyjechały pierwsze autobusy hybrydowe firmy Volvo[40].

1 stycznia 2019 roku kompetencje i majątek zarówno MZKP, jak i KZK GOP (a także MZK Tychy) przejął Zarząd Transportu Metropolitalnego (ZTM) należący do Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii.

Tarnowskie Góry nie mają i nigdy nie miały komunikacji trolejbusowej ani tramwajowej, choć w przypadku tej drugiej istniały w przeszłości plany przedłużenia linii z Piekar Śląskich przez Świerklaniec lub z Bytomia przez Stolarzowice do Tarnowskich Gór[41][42].

Kolejowy | edytuj kod

Dworzec Kolejowy w Tarnowskich Górach  Osobny artykuł: Transport kolejowy w Tarnowskich Górach.

Tarnowskie Góry leżą na:

W mieście znajduje się zabytkowy dworzec kolejowy z 1888. Z zewnątrz posiada neoklasycystyczną kamieniarkę, lecz wewnątrz został on przebudowany w latach PRL-u. Gmach dworca w maju i czerwcu 2007 został dokładnie odrestaurowany i jest teraz jednym z najpiękniejszych budynków tego typu na Górnym Śląsku.

W pobliżu Tarnowskich Gór znajduje się jedna z największych stacji rozrządowych Europy, która rozciąga się na długości kilku kilometrów od stacji w Miasteczku Śląskim do stacji w Tarnowskich Górach. Ważnym historycznym wydarzeniem był rozruch jednej z pierwszych w Europie maszyn parowych, w 1788 (drugiej na świecie).

Zmiany szlaków oraz dużo lepszy stan torów i trakcji na innych trasach, przyczynił się do dużego zmniejszenia częstotliwości jeżdżących przez Tarnowskie Góry pociągów towarowych, podobnie jak w przypadku pociągów pasażerskich.

Lotniczy | edytuj kod

 Osobny artykuł: Port lotniczy Katowice-Pyrzowice.

W odległości ok. 20 km od Tarnowskich Gór znajduje się port lotniczy Katowice-Pyrzowice.

Około 15 km na północny zachód od miasta, w 2013 oddano do użytku śmigłowcowe lądowisko Brynek, które zarządzane jest przez Nadleśnictwo Brynek.

Zabytki i atrakcje turystyczne | edytuj kod

Podziemia Zabytkowej Kopalni Srebra Poczta Altana w parku Parowóz Tp1 – pomnik stojący przy Zespole Szkół Techniczno-Usługowych

Kultura i rekreacja | edytuj kod

Wychodząca z Rynku ul. Gliwicka wraz z zabytkowymi kamienicami podcieniowymi

W mieście funkcjonują 4 samorządowe instytucje kultury[44]:

W mieście znajdują się ponadto:

Muzyka | edytuj kod

Muszla koncertowa w tarnogórskim parku miejskim

W Tarnowskich Górach działają różne grupy muzyczne:

  • Grupa Tańca nowoczesnego „Tess”
  • Zespół Pieśni i Tańca „Tarnogórzanie” powstał w 1984.
  • Chór Kolejarz
  • Chór Mieszany „Allegro”
  • Chór Mieszany „Canzona”
  • Chór Męski im. Feliksa Nowowiejskiego w Reptach Śląskich
  • Chór Mieszany „Słowiczek”
  • Chór „Schola”
  • Młodzieżowy Chór Rozrywkowy „Dafne”
  • Chór „Fresco”
  • Tarnogórski Big Band
  • Parafialna Kamiliańska Orkiestra Dęta
  • Orkiestra młodzieżowa Tijuana Square
  • Znajduje się tu Szkoła Muzyczna I stopnia im. Ignacego Jana Paderewskiego, z której pochodzi kompozytor Aleksander Glinkowski[47].
  • Szkoła Tańca „Mistral”
  • Zespół Clumsy Warlocks
  • Zespół 4Ys

Na terenie znajdującej się w parku miejskim muszli koncertowej organizowane są także koncerty oraz pokazy kina plenerowego.

Cykliczne imprezy kulturalne | edytuj kod

  • Dni Gwarków – trzydniowy festyn organizowany od 1957. Charakterystyczną częścią tej imprezy jest barwny pochód ulicami miasta, podczas którego przebierańcy wcielają się w historyczne lub legendarne postacie. Odbywają się one we wrześniu.
  • Piknik Gwarecki – organizowany przez Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej na terenie Skansenu Maszyn Parowych i Kopalni Zabytkowej w czerwcu.
  • Ogólnopolskie Warsztaty Twórcze Osób Niepełnosprawnych – trzydniowa impreza na przełomie września i października, organizowana z inicjatywy Urzędu Miasta i Zakładu Rehabilitacji Zawodowej Inwalidów dla niepełnosprawnych plastyków amatorów.
  • Tarnogórskie Wieczory Muzyki Organowej i Kameralnej – cykl koncertów organowych i kameralnych odbywających się we wrześniu i w październiku w kościele ewangelicko-augsburskim.
  • Dni Kultury Ulicznej
  • Tarnogórskie Spotkania Jazzowe
  • Teatralne PARKowanie

Media | edytuj kod

Tygodniki
Miesięczniki
  • „Łamigłówek Religijny”. Ogólnopolski miesięcznik zadań umysłowych dla dzieci i młodzieży. Wydawany w latach 1992–2009, w tym w Tarnowskich Górach w latach 2007–2009.
Kwartalniki
  • „Montes Tarnovicensis”, kwartalnik. Czasopismo historyczne wydawane od 2000 przez Oficynę Monos. Ukazuje się cztery razy w roku: Wielkanoc, początek wakacji, „Gwarki”, Boże Narodzenie.
Media elektroniczne
  • TG STACJA Telewizja z Miasta Gwarków, istnieje od czerwca 2013.
  • Telewizja internetowa gwarek.tv jest środkiem masowego przekazu działającym na podstawie wpisu do rejestru dzienników i czasopism pod pozycją Pr 433 postanowieniem Sądu Okręgowego w Gliwicach.
  • Portal Powiatu Tarnogórskiego tg.net.pl – istnieje od 1999, zarejestrowany tytuł prasowy – figuruje w rejestrze dzienników i czasopism pod pozycją Pr 261 postanowieniem Sądu Okręgowego w Gliwicach. Wizytówka powiatu w każdym zakresie: przede wszystkim historii i tradycji, ale również prezentacji dnia dzisiejszego. Aktualizowany codziennie. Za działalność dziennikarską i edukacyjną Sejmik Województwa Śląskiego nadał we wrześniu 2011 redaktorowi naczelnemu portalu Zbigniewowi Markowskiemu Złotą Odznakę „Za zasługi dla Województwa Śląskiego”.
  • Portal TarnowskieGory24.Info, istnieje od 2012, zarejestrowany w rejestrze dzienników i czasopism pod pozycją 703 postanowieniem Sądu Okręgowego w Częstochowie.
Wydawnictwa
  • Wydawnictwo Instytutu Tarnogórskiego, od 1993.
  • Wydawnictwo św. Macieja Apostoła, od 2009.

Edukacja | edytuj kod

Budynek Liceum Ogólnokształcącego im. Stanisława Staszica

Tarnowskie Góry mają bogatą historię szkolnictwa. Tu w 1531 powstała różnowiercza szkoła. W 1713 otwarte zostało pierwsze polskie gimnazjum na Śląsku prowadzone przez Jezuitów. Niedługo potem, bo w 1754 powstała szkoła protestancka. W 1803 założono tu pierwszą na ziemiach polskich szkołę górniczą, która istniała do 1933. W okresie pruskim, założono m.in. Królewskie Gimnazjum Realne (Königliches Realgymnasium zu Tarnowitz) w 1874 (późniejsze Państwowe Gimnazjum Męskie im. Księcia Jana II Opolskiego od 1922, obecnie Liceum Ogólnokształcące im. Stanisława Staszica, nazwa patrona od 1960) i niemiecką szkołę realną w 1908 (od 1922 Publiczna Szkoła Powszechna nr 1, której w 1927 nadano imię Jana III Sobieskiego). Szczególnie w okresie międzywojennym miasto słynęło z dobrze rozwiniętego szkolnictwa (Gimnazjum Męskie, Gimnazjum Żeńskie przy ul. Parkowej, Seminarium Nauczycielskie, „Szkoła Raciborzanek”).

Obecnie od 2003 funkcjonuje w Tarnowskich Górach uczelnia – Filia Wyższej Szkoły Zarządzania i Administracji w Opolu.

Oprócz 10 szkół podstawowych i 6 gimnazjów istnieje tu 9 zespołów szkół o charakterze zawodowym: budowlanym, ekonomicznym, gastronomicznym, hotelarskim, mechanicznym, elektronicznym, odzieżowym, medycznym, kolejowym oraz chemicznym. Młodzież ma też możliwość pobierania nauki w 6 liceach ogólnokształcących (I L.O. im. Stefanii Sempołowskiej, II L.O. im. Stanisława Staszica, IV L.O. w Zespole Szkół Technicznych i Ogólnokształcących, VI Liceum Ogólnokształcącym z wojskowością, Zespole Szkół Chemiczno-Medycznych i Ogólnokształcących im. M. Skłodowskiej-Curie, Salezjańskim Ośrodku Szkolno-Wychowawczym) i Centrum Kształcenia Ustawicznego. Ponadto w mieście jest też Państwowa Szkoła Muzyczna I stopnia oraz Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy.

Szlaki turystyczne | edytuj kod

Kościoły i związki wyznaniowe | edytuj kod

Chrześcijaństwo | edytuj kod

Zabytkowy kościół św. Mikołaja w Reptach Śląskich Wnętrze kościoła Świętych Apostołów Piotra i Pawła Kościół Zbawiciela

Buddyzm | edytuj kod

Sport | edytuj kod

Hala sportowa w Tarnowskich Górach


Osoby związane z Tarnowskimi Górami | edytuj kod

Honorowi obywatele miasta | edytuj kod

Prof. Jan Miodek – honorowy obywatel Tarnowskich Gór

Nadawany przez Radę Miejską tytuł Honorowego Obywatela Miasta Tarnowskie Góry otrzymało do tej pory 18 osób[50]:

  • 1992 – prof. Jan Miodek – za popularyzowanie wartości kulturalnych Ziemi Gwarków oraz podnoszenie prestiżu Tarnowskich Gór,
  • 1993 – płk Bernard Drzyzga – za zasługi na ziemi ojczystej dokonane czynem żołnierza, patrioty i dowódcy Armii Krajowej,
  • 1996 – prof. Bożena Hager-Małecka – za zasługi w ratowaniu zdrowia śląskich dzieci,
  • 1999 – Bolesław Lubosz – za zasługi w twórczości literackiej upowszechniającej m.in. historię i tradycje Tarnowskich Gór oraz aktywność kulturotwórczą,
  • 2000 – Maria Pańczyk-Pozdziej – za działalność na rzecz popularyzacji śląskich tradycji, gwary i kultury,
  • lipiec 2003 – ks. Jan Twardowski – za twórczość literacką, dzięki której zaglądamy w głąb własnej duszy i znajdujemy odpowiedź na pytania o nas samych,
  • październik 2003 – ks. dr Gustaw Klapuch – za osiągnięcia w dziedzinie praw człowieka w oparciu o moralność chrześcijańską, teologii i działalności społecznej,
  • październik 2003 – Joachim Janik – za osiągnięcia w dziedzinie prawa karnego w czasie wieloletniego pełnienia funkcji prezesa Sądu Okręgowego w Opolu, wiceprezesa Krajowej Rady Sądownictwa, doradcy ministra sprawiedliwości i wykładowcy Uniwersytetu Opolskiego,
  • grudzień 2005 – ks. prof. Remigiusz Sobański – za osiągnięcia w dziedzinie prawa kanonicznego,
  • grudzień 2005 – Raymond Wawzyniak – za działalność na rzecz współpracy partnerskiej pomiędzy Méricourt a Tarnowskimi Górami,
  • grudzień 2005 – ks. prałat Stefan Wylężek – za wkład w krzewienie kultury chrześcijańskiej,
  • kwiecień 2006 – Leandre Letoquart – za działalność na rzecz współpracy partnerskiej pomiędzy Méricourt a Tarnowskimi Górami,
  • kwiecień 2006 – Piotr Guzy – za wybitny poziom twórczości literackiej oraz promowanie w niej miasta Tarnowskie Góry,
  • grudzień 2007 – prof. Andrzej Kwolek – za całokształt działalności naukowej, dydaktycznej i społecznej w dziedzinie rehabilitacji medycznej,
  • grudzień 2007 – książę dr Guidotto Henckel von Donnersmarck – za zasługi rodu Henckel von Donnersmarck dla rozwoju miasta i regionu,
  • maj 2011 – prof. Zygmunt Pejsak – za upór i konsekwentne dążenie do celu w nauce służącej międzynarodowej społeczności,
  • październik 2011 – Stanisław Hager – architekt, urbanista i wykładowca akademicki, którego prace są znane w kraju i na świecie,
  • listopad 2016 – ks. bp Adam Wodarczyk – w uznaniu jego dotychczasowych dokonań w działalności duszpasterskiej i naukowej oraz w podzięce za promowanie Tarnowskich Gór,
  • listopad 2017 – Barry Gamble – w uznaniu zasług na rzecz miasta, dzięki którym tarnogórskie podziemia trwale zapisują się w historii ludzkości poprzez wpis na Listę światowego dziedzictwa UNESCO
  • listopad 2017 – Katarzyna Piotrowska – przedstawiciel dyrektora Narodowego Instytutu Dziedzictwa ds. wdrażania konwencji UNESCO i szefowa Działu Polityki Dziedzictwa, przyjaciel miasta i współautorka wpisu zabytków Tarnowskich Gór na Listę światowego dziedzictwa UNESCO

Ponadto w 1916 roku władze miasta (wówczas pod nazwą Tarnowitz) nadały honorowe obywatelstwo feldmarszałkowi Paulowi von Hindenburgowi[51], zaś w czasach Polski Ludowej w 1988 lub 1989 – dyrektorowi generalnemu Kolei Państwowych, Januszowi Głowackiemu[52].

Pozostałe osoby | edytuj kod

Jerzy Hohenzollern-Ansbach – współzałożyciel Tarnowskich Gór

Zobacz też | edytuj kod

Uwagi | edytuj kod

  1. Dialekt Kobylorzy.
  2. Pol. Wolne Miasto Górnicze Tarnowskie Góry.
  3. Na przykład neorenesansowa kamienica przy ulicy Powstańców Śląskich 38, wzniesiona około 1880. Mieściła niegdyś sklep mięsny, wykładająca który ceramika powstała około 1905–1904. Zachowano tu tradycyjny styl wykładania ceramiki wyodrębniający partię cokołową. Na kaflach umieszczono wzory kwiatowe, które jednocześnie schodzą się co kilka kafelek tworząc motyw drzewka. Obecne są również wzory florystyczno-geometryczne i geometryczne.

Przypisy | edytuj kod

  1. a b Dz.U. z 2018 r. nr 0, poz. 1456
  2. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2018 roku, Główny Urząd Statystyczny [dostęp 2018-10-02] .
  3. Nazwa śląska za: Reinhold Olesch, Der Wortschatz der polnischen Mundart von Sankt Annaberg, Berlin 1958. Użyto rozszerzonej wersji alfabetu proponowanego przez Grzegorza Wieczorka oraz Towarzystwo Piastowania Śląskiej Mowy „Danga” – wymowa w tymże słowniku – Tarnowsky Góry.
  4. JanJ. Krejčí JanJ., Přehled geologicko-orografický zemí českoslovanských, „Časopis Musea království Českého”, R. 50, č. 3, 1876, s. 434 .???
  5. ks. Jerzy Myszor: Lata II wojny światowej i powojennego półwiecza. W: praca zbiorowa pod red. Jana Drabiny: Historia Tarnowskich Gór. Tarnowskie Góry: Muzeum w Tarnowskich Górach, 2000, s. 592. ISBN 83-911508-3-6.
  6. Rozporządzenie Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 25 stycznia 1977 r. w sprawie zmiany granic niektórych miast w województwie katowickim.
  7. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 1 grudnia 1994 r. w sprawie utworzenia i znoszenia gmin, ustalenia ich granic, nazw i siedzib władz w niektórych województwach oraz nadania niektórym gminom statusu miasta.
  8. Położenie geograficzne i rzeźba terenu. W: praca zbiorowa pod red. Piotra Cempulika: Tarnowskie Góry. Kraków: Kubajak, 1999, s. 12, seria: Przyroda na Górnym Śląsku. Jak zachować jej najcenniejsze wartości?. ISBN 83-87971-10-3.
  9. Officina ferraria abo Huta i warstat z kuźniami szlachetnego dzieła żelaznego: poemat z roku 1612 na Wikiźródłach.
  10. E. L. G. Abt, Memoriał w sprawie kopalnictwa rud ołowiu i srebra na Górnym Śląsku. Tłum. S. Majewski, Katowice 1957, s. 23.
  11. a b T. B. Hadaś, Zabytki tarnogórskiej starówki, [w:] W. Kucia, M. Wroński, T. B. Hadaś, Tarnowskie Góry i okolice. Przewodnik. Tarnowskie Góry 1994, s. 41 i nast.
  12. M. Wroński, Z tarnogórskich dziejów, [w:] W. Kucia, M. Wroński, T. B. Hadaś, Tarnowskie Góry i okolice. Przewodnik. Tarnowskie Góry 1994, s. 22.
  13. Wyniki plebiscytu w Landkreis Tarnowitz (powiecie tarnogórskim).
  14. Historia Tarnowskich Gór.
  15. Rozporządzenie Wojewody Śląsko-Dąbrowskiego z dnia 27 listopada 1945 o podziale powiatu tarnogórskiego w województwie śląsko-dąbrowskim na gminy wiejskie i gromady (Katowice: Śląsko-Dąbrowski Dziennik Wojewódzki z dnia 22 grudnia 1945 r., Nr. 34, Poz. 456).
  16. a b Pruski dokument z roku 1750 ustalający urzędowe opłaty na Śląsku – „Wznowione powszechne taxae-stolae sporządzenie, Dla samowładnego Xięstwa Sląska, Podług ktorego tak Auszpurskiey Konfessyi iak Katoliccy Fararze, Kaznodzieie i Kuratusowie Zachowywać się powinni. Sub Dato z Berlina, d. 8. Augusti 1750”.
  17. Kazimierz Rymut: Nazwy miast Polski. Wroclaw: Ossolineum, 1987, s. 245.
  18. a b Heinrich Adamy: Die Schlesischen Ortsnamen ihre entstechung und bedeutung. Breslau: Verlag von Priebotsch’s Buchhandlung, 1888, s. 54.
  19. O zginieniu kruszca bytomskiego, a o nastaniu górskiego.. W: Walenty Roździeński: Officina ferraria, abo huta y warstat z kuźniami szlachetnego dzieła żelaznego.
  20. Felix Triest: Topographisches handbuch von Oberschliesen. Breslau: Verlag von Wilh. Gottl. Korn, 1865.
  21. Józef Lompa: Krótki rys jeografii Śląska dla nauki początkowej. Głogówek: 1847, s. 30.
  22. Ludność. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2016 r. (Stan w dniu 31 XII 2016 r.). , 2017-05-30. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 2451-2087
  23. Ludność. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym. Stan w dniu 31 XII 2014 r.. GUS. [dostęp 2017-09-14].
  24. a b Arkadiusz Kuzio-Podrucki, Dariusz Woźnicki: Herb i barwy Tarnowskich Gór. Tarnowskie Góry: Urząd Miejski w Tarnowskich Górach, 2002.
  25. Wyniki wyborów 2006 w Tarnowskich Górach.
  26. Wyniki wyborów 2010 w Tarnowskich Górach.
  27. Wyniki wyborów 2014 w Tarnowskich Górach.
  28. Serwis PKW – Wybory 2018. [dostęp 2018-10-30].
  29. BIP UM Tarnowskie Góry. zastępca burmistrza ds. gospodarczych.
  30. BIP UM Tarnowskie Góry. zastępca burmistrza ds. społecznych.
  31. a b Urząd Miejski w Tarnowskich Górach: IX kadencja samorządu wystartowała (pol.). W: Urząd Miejski w Tarnowskich Górach [on-line]. tarnowskiegory.pl, 2018-11-11. [dostęp 2018-11-21].
  32. BIP UM Tarnowskie Góry. Komórki Organizacyjne.
  33. BIP UM Tarnowskie Góry. Lokalizacja komórek organizacyjnych Urzędu.
  34. Tarnowskie Góry - Współpraca z zagranicą
  35. (azja): Ranking atrakcyjności inwestycyjnej miast. W: Gdańsk – naszemiasto.pl [on-line]. Polska Press sp. z.o.o, 2001-06-22. [dostęp 2016-12-27].
  36. Tomasz Klyta: Zakłady Chemiczne w Tarnowskich Górach wciąż trują. A od 22 lat je likwidują. tarnowskiegory.naszemiasto.pl, 2016-03-07. [dostęp 2017-09-14].
  37. W Tarnowskich Górach oddano do użytku Centralną Oczyszczalnię Ścieków. dziennikzachodni.pl za: PAP, 2011-11-28. [dostęp 2012-07-10].
  38. Bartosz Pudełko: Dwa odcinki drogi ekspresowej S11 mają powstać w Śląskiem (pol.). W: Dziennik Zachodni [on-line]. Polska Press sp. z.o.o, 2016-05-10. [dostęp 2017-09-21].
  39. Krzysztof Konopka: Tarnowskie Góry/ Otwarto dworzec autobusowy za ponad 20 mln zł. prawo.pl, 2013-05-01. [dostęp 2019-02-05].
  40. Jakub Dybalski: Cztery hybrydy z Tarnowskich Gór. W: Transport Publiczny [on-line]. 2014-07-31. [dostęp 2015-12-19].
  41. Tomasz Rzerzycki. Z dziejów komunikacji międzygminnej. Niezrealizowane plany tramwaju. „Montes Tarnovicensis”, czerwiec 2010. Oficyna „Monos”. ISSN 1640-0216
  42. Tomasz Rzerzycki. Z dziejów komunikacji międzygminnej. Niezrealizowane plany tramwaju – dokończenie. „Montes Tarnovicensis”, październik 2010. Oficyna „Monos”. ISSN 1640-0216
  43. Ewa Pokorska: Piękno użyteczne. Katowice: Śląskie Centrum Dziedzictwa Kulturowego w Katowicach, 2011, s. 99–100. ISBN 978-83-85871-60-6.
  44. BIP UM Tarnowskie Góry. Samorządowe Instytucje Kultury.
  45. 2015 – MZKP.
  46. Miejska Biblioteka Publiczna im. Bolesława Lubosza w Tarnowskich Górach – Galeria „Antresola”.
  47. Muzyczne portrety - Aleksander Glinkowski, Montes Tarnovicensis 19, grudzień 2005
  48. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2015-01-16] .
  49. Koszykarski Klub Sportowy Tarnowskie Góry.
  50. Honorowi Obywatele. [dostęp 2016-12-30].
  51. Przemysław Nadolski: Miasto pod panowaniem pruskim i w okresie II Rzeszy Niemieckiej (1763-1918). W: praca zbiorowa pod red. Jana Drabiny: Historia Tarnowskich Gór. Tarnowskie Góry: Muzeum w Tarnowskich Górach, 2000, s. 169. ISBN 83-911508-3-6.
  52. Piotr Biernat. PRK Tarnowskie Góry u stóp Jasnej Góry. „Sygnały”, 1989-04-19. Związek Zawodowy Pracowników Kolejowych PRL. ISSN 2081-4755

Bibliografia | edytuj kod

  • Felix Triest: Topographisches handbuch von Oberschliesen. Breslau: Verlag von Wilh. Gottl. Korn, 1865.
  • Historia Tarnowskich Gór, p. red. prof. Jana Drabiny, Tarnowskie Góry 2000.
  • Herb i barwy Tarnowskich Gór, A. Kuzio-Podrucki, D. Woźnicki, Tarnowskie Góry 2002.
  • Sławni na Tarnogórskiej Ziemi, A. Kuzio-Podrucki, D. Woźnicki, Tarnowskie Góry 2003.
  • „Zeszyty Tarnogórskie” nr 1-73 (wydawnictwo ciągłe), wyd. Instytut Tarnogórski i Muzeum, Tarnowskie Góry 1986-2015.

Linki zewnętrzne | edytuj kod


Kontrola autorytatywna (gmina miejska):
Na podstawie artykułu: "Tarnowskie Góry" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy