Stary Testament


Stary Testament w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Zwój Tory w języku hebrajskim Fragment hebrajskiego tekstu Księgi Wyjścia rozdz. 20 (Dziesięć Przykazań) – Codex Orientales 4445 Starożytny fragment manuskryptu Septuaginty oznaczany jako LXXVTS 10a (zwój Proroków mniejszych) ok. I w. p.n.e.

Stary Testament – starsza część Biblii, przyjęta przez chrześcijaństwo. Judaistyczna (a za nią protestancka) wersja obejmuje 39 ksiąg (w judaizmie liczone jako 24; spisane głównie w języku hebrajskim), katolicka zawiera 46, a prawosławna w sumie 49-51 (księgi hebrajskie i greckie z Septuaginty).

Stary Testament razem z Nowym Testamentem tworzą Pismo Święte – Biblię.

Spis treści

Historia Starego Testamentu | edytuj kod

Stary Testament powstawał w ciągu wielu wieków, najstarszym tekstem w nim zawartym jest Pieśń Debory z Księgi Sędziów, spisana w XII w. p.n.e. Cały kanon Starego Testamentu został ustalony pod koniec I w. n.e. Znanych jest kilka teorii co do wyboru ksiąg kanonicznych – uważa się np., że do kanonu weszły tylko te teksty, w których powstaniu dopatrywano się interwencji (natchnienia) Boga. Długotrwały proces formowania kanonu ST rozpoczął się w 622 p.n.e., kiedy król Jozjasz wprowadził reformę religijną.

Stary Testament był już w starożytności tłumaczony na język aramejski (Targum), samarytański (Pentateuch samarytański) i grekę. Najstarsze greckie tłumaczenie to Septuaginta, zostało ono zapoczątkowane w Aleksandrii w połowie III w. p.n.e. i miało być stworzone dla istniejącej tam gminy żydowskiej. Według legendy przekładu dokonano na polecenie faraona Ptolemeusza II Filadelfosa, który chciał zapoznać się z prawem żydowskim. Na rozkaz kapłana Eleazara 70 mędrców żydowskich przetłumaczyło księgi w ciągu 70 dni. W rzeczywistości przekład kolejnych ksiąg trwał ponad 100 lat.

Kanon żydowski | edytuj kod

 Osobny artykuł: Tanach.

Istnieje wiele opinii na temat momentu ostatecznego ukształtowania się kanonu hebrajskiego. Przyjmuje się, że nastąpiło to pomiędzy II w. p.n.e., a II w. n.e. Po ustaleniu kanonu hebrajskiego działalność rozpoczęli Masoreci, którzy bardzo dokładnie kopiowali księgi – dzięki temu dysponujemy dzisiaj hebrajskimi tekstami, które są identyczne z tymi, których używano w czasach Chrystusa. Tanach został napisany głównie w biblijnym hebrajskim, a niektóre części (zwłaszcza Księga Daniela i Księga Ezdrasza) w biblijnym aramejskim.

Prawo – Tora (Pięcioksiąg Mojżesza)

1.   Księga Rodzaju – Bereszit („Na początku”) 2.   Księga Wyjścia – Welle szemot („Oto imiona”) 3.   Księga Kapłańska – Wajjikra („I zawołał”) 4.   Księga Liczb – Wajedabber („I mówił”) a. Bemidmar („Na pustyni”) 5.   Księga Powtórzonego Prawa – Elle Haddewarim („Oto słowa”)

Prorocy – Newiim

6.   Księga Jozuego – Jehoszua 7.   Księga Sędziów – Szoftim 8.   1-2 Księgi Samuela – Szemuel 9.   1-2 Księgi Królów – Melachim 10.  Księga Izajasza – Jeszajahu 11.  Księga Jeremiasza – Jiremijahu 12.  Księga Ezechiela – Jichzekel 13.  Dwunastu Proroków Mniejszych – Trej Asar (תרי עשר) Księga Ozeasza Księga Joela Księga Amosa Księga Abdiasza Księga Jonasza Księga Micheasza Księga Nahuma Księga Habakuka Księga Sofoniasza Księga Aggeusza Księga Zachariasza Księga Malachiasza

Pisma – Ketuwim

14.  Księga Psalmów – Tehilim 15.  Księga Przysłów – Miszlei 16.  Księga Hioba – Ijow 17.  Pieśń nad pieśniami – Szir Haszirim 18.  Księga Rut – Rut 19.  Lamentacje Jeremiasza – Eika 20.  Księga Koheleta – Kohelet 21.  Księga Estery – Ester 22.  Księga Daniela – Daniel 23.  Księgi Ezdrasza i Nehemiasza – Ezra wuNechemia 24.  1-2 Księgi Kronik – Diwrej Hajamim

Kanony chrześcijańskie | edytuj kod

Chrześcijanie bardzo długo nie mieli ustalonego kanonu Starego Testamentu, gdyż uważali go za odziedziczony po judaizmie i przezeń skompletowany. Ponadto – inaczej niż judaiści – tradycyjnie dzielili księgi Biblii na historyczne, dydaktyczne i prorockie. W V wieku n.e. powstała Wulgata, przekład Starego Testamentu z hebrajskiego i greki (oraz Nowego Testamentu z greki) na łacinę, dokonany przez Hieronima, który za źródło przyjął hebrajskie oryginały pism, ale posiłkował się Septuagintą. Sam Hieronim nie uważał jednak ksiąg później nazwanych deuterokanonicznymi za część natchnionego kanonu.

Podobne opinie istniały wśród wielu chrześcijańskich uczonych i duchownych aż do XVI w. Jednym z poddających pod wątpliwość wartość I Księgi Machabejskiej (ale nie pozostałych ksiąg deuterokanonicznych) był papież Grzegorz I („Moralia”, XIX.34-PL 76,119)[1]. Wielu teologów chrześcijańskich przedstawiało bardzo różne koncepcje kanonu, jednak do rozłamu doszło dopiero w trakcie reformacji.

Kanon katolicki | edytuj kod

Kursywą zaznaczono księgi nieuznawane przez judaistów i protestantów, tzw. deuterokanoniczne (wtórnokanoniczne).

Księgi historyczne

1.    Księga Rodzaju (Rdz) – Liber Genesis (Gen) 2.    Księga Wyjścia (Wj) – Liber Exodus (Ex) 3.    Księga Kapłańska (Kpł) – Liber Leviticus (Lev) 4.    Księga Liczb (Lb) – Liber Numeri (Nu) 5.    Księga Powtórzonego Prawa (Pwt) – Liber Deuteronomium (Deu)
  • Pozostałe księgi historyczne
6.    Księga Jozuego (Joz) – Liber Iosue 7.    Księga Sędziów (Sdz) – Liber Iudicum 8.    Księga Rut (Rt) – Liber Ruth 9.    1 Księga Samuela (1Sm) – Liber I Samuelis 10.   2 Księga Samuela (2Sm) – Liber II Samuelis 11.   1 Księga Królewska (1Krl) – Liber I Regum 12.   2 Księga Królewska (2Krl) – Liber II Regum 13.   1 Księga Kronik (1Krn) – Liber I Paralipomenon 14.   2 Księga Kronik (2Krn) – Liber II Paralipomenon 15.   Księga Ezdrasza (Ezd) – Liber Esdrae 16.   Księga Nehemiasza (Ne) – Liber Nehemiae 17.   Księga Tobiasza (Tb) – Liber Thobis 18.   Księga Judyty (Jd) – Liber Iudith 19.   Księga Estery (Est) – Liber Esther 20.   1 Księga Machabejska (1Mch) – Liber I Maccabeorum 21.   2 Księga Machabejska (2Mch) – Liber II Maccabeorum

Księgi mądrościowe (dydaktyczne)

22.   Księga Hioba (Hi) – Liber Iob 23.   Księga Psalmów (Ps) – Liber Psalmorum 24.   Księga Przysłów (Prz) – Liber Proverbiorum 25.   Księga Koheleta (Koh) – Liber Ecclesiastes (Ecl) 26.   Pieśń nad pieśniami (Pnp) – Canticum Canticorum 27.   Księga Mądrości (Mdr) – Liber Sapientiae 28.   Mądrość Syracha (Syr) – Liber Ecclesiasticus

Księgi prorockie

29.   Księga Izajasza (Iz) – Liber Isaiae 30.   Księga Jeremiasza (Jer) – Liber Ieremiae 31.   Lamentacje Jeremiasza (Treny) (Lm) – Lamentationes (Threni) 32.   Księga Barucha (Ba) – Liber Baruch 33.   Księga Ezechiela (Ez) – Prophetia Ezechielis 34.   Księga Daniela (Dn) – Prophetia Danielis 35.   Księga Ozeasza (Oz) – Prophetia Osee 36.   Księga Joela (Jl) – Prophetia Ioel 37.   Księga Amosa (Am) – Prophetia Amos 38.   Księga Abdiasza (Ab) – Prophetia Abdiae 39.   Księga Jonasza (Jon) – Prophetia Ionae 40.   Księga Micheasza (Mi) – Prophetia Michaeae 41.   Księga Nahuma (Na) – Prophetia Nahum 42.   Księga Habakuka (Ha) – Prophetia Habacuc 43.   Księga Sofoniasza (So) – Prophetia Sophoniae 44.   Księga Aggeusza (Ag) – Prophetia Aggaei 45.   Księga Zachariasza (Za) – Prophetia Zachariae 46.   Księga Malachiasza (Ml) – Prophetia Malachiae

Kanon Wschodniej Ortodoksji (Prawosławia) I Orientalnej Ortodoksji | edytuj kod

Zawiera dodatkowo (w Septuagincie):

W tradycji prawosławia rosyjskiego I gruzinskiego, a także etiopskiej koptyjskiego występuje również księga znana jako 2(3/4) Księga Ezdrasza, która zawiera w sobie Księgę Ezdrasza i Księgę Nehemiasza. Kanon etiopski zawiera dodatkowo Księgę Henocha, Księgę Jubileuszów, 1, 2 i 3 Księgę Mekabiego (różne od Ksiąg Machabejskich) oraz 4 Księgę Barucha. Z kolei kanon syryjski zawiera również księgę uznawaną jako apokryf – 2 Księgę Barucha oraz Psalmy 152-155.

Kanon protestancki | edytuj kod

W XVI w. Marcin Luter, podobnie jak niektórzy inni katoliccy bibliści owego czasu, przyjął założenie, że kanon hebrajski jest bardziej pierwotny niż zbiór ksiąg uznawanych dotychczas przez większość chrześcijaństwa. Odrzucił księgi w nim nie występujące, zachowując tradycyjny chrześcijański układ pism. W chrześcijaństwie rozgorzała trwająca do dziś dyskusja, które księgi powinny należeć do kanonu. Pisma odrzucone przez Lutra nazwano deuterokanonicznymi. Większa liczba ksiąg wynika z innego podziału (według podziału hebrajskiego prorocy mniejsi i niektóre inne księgi stanowią całość i dlatego kanon żydowski tradycyjnie liczy 24 księgi).

Nazwy ksiąg zgodnie z Biblią warszawską; w nawiasie odpowiedniki nazw w katolickiej Biblii Tysiąclecia.

Księgi historyczne

1.    Pierwsza Księga Mojżeszowa (Księga Rodzaju) 2.    Druga Księga Mojżeszowa (Księga Wyjścia) 3.    Trzecia Księga Mojżeszowa (Księga Kapłańska) 4.    Czwarta Księga Mojżeszowa (Księga Liczb) 5.    Piąta Księga Mojżeszowa (Księga Powtórzonego Prawa)
  • Pozostałe księgi historyczne
6.    Księga Jozuego 7.    Księga Sędziów 8.    Księga Rut 9.    1 Księga Samuela 10.   2 Księga Samuela 11.   1 Księga Królewska 12.   2 Księga Królewska 13.   1 Księga Kronik 14.   2 Księga Kronik 15.   Księga Ezdrasza 16.   Księga Nehemiasza 17.   Księga Estery

Księgi mądrościowe (dydaktyczne)

18.   Księga Joba (Hioba) 19.   Księga Psalmów 20.   Przypowieści Salomona (Księga Przysłów) 21.   Księga Kaznodziei Salomona (Księga Koheleta) 22.   Pieśń nad pieśniami

Księgi prorockie

  • Prorocy więksi
23.   Księga Izajasza 24.   Księga Jeremiasza 25.   Treny Jeremiasza (Lamentacje) 26.   Księga Ezechiela 27.   Księga Daniela
  • Prorocy mniejsi
28.   Księga Ozeasza 29.   Księga Joela 30.   Księga Amosa 31.   Księga Abdiasza 32.   Księga Jonasza 33.   Księga Micheasza 34.   Księga Nahuma 35.   Księga Habakuka 36.   Księga Sofoniasza 37.   Księga Aggeusza 38.   Księga Zachariasza 39.   Księga Malachiasza

Tabela ksiąg Starego Testamentu | edytuj kod

Łączna liczba rozdziałów:

  • 1103 (kanon prawosławny)
  • 1067 (kanon katolicki)

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Administrator, Serwis Apologetyczny: katolickie spojrzenie na wiarę, analizy.biz [dostęp 2017-04-02] .
  2. III Maccabees, www.ecmarsh.com [dostęp 2017-11-26]  (ang.).
  3. IV Maccabees, www.ecmarsh.com [dostęp 2017-11-26]  (ang.).
  4. 12 rozdziałów w kanonie hebrajskim i protestanckim, 14 w katolickim i prawosławnym
Kontrola autorytatywna (dzieło literackie):
Na podstawie artykułu: "Stary Testament" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy