Pochodzenie dziecka


Pochodzenie dziecka w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Pochodzenie (dziecka, osoby) – w prawie i genealogii stwierdzenie, że dane dziecko (dana osoba) zostało urodzone przez określoną kobietę (matkę) w wyniku poczęcia z określonym mężczyzną (ojcem). Pochodzenie może być jednocześnie faktem prawnym i genetycznym, możliwe jest też, że pochodzenie prawne nie pokrywa się z pochodzeniem genetycznym. W niektórych przypadkach zachodzić może sytuacja, że nie można ustalić bądź z różnych przyczyn nie ustalono pochodzenia dziecka od jakiegokolwiek mężczyzny, a jeszcze rzadziej – że nie da się ustalić pochodzenia nawet od matki.

Spis treści

Pochodzenie prawe i naturalne | edytuj kod

W prawie kanonicznym rozróżnia się (kan. 1137 i nn. KPK), a w dawnym prawie cywilnym i rodzinnym rozróżniało się[1] – pochodzenie dziecka z prawego łoża (pochodzenie/dziecko prawe, legalne; łac. 'legitimi thori’), tj. ze związku będącego małżeństwem, od pochodzenia z nieprawego łoża (pochodzenie/dziecko nieprawe, naturalne, nieślubne, pozamałżeńskie; łac. 'illegitimi thori’).

Tzw. legalizacji pochodzenia dziecka dokonuje się poprzez późniejsze zawarcie związku małżeńskiego, ważne lub mniemane, albo przez reskrypt Stolicy Apostolskiej. W doktrynie prawa kanonicznego podnosi się, że kategoria potomstwa nieślubnego nie ma na celu dyskryminacji takich dzieci, lecz powinna działać prewencyjnie na rzecz dobra samego dziecka oraz odpowiedzialności i moralności rodziców[1].

Dziecko z nieprawego łoża zwane jest nieślubnym dzieckiem.

Dowód pochodzenia dziecka | edytuj kod

W genealogii pochodzenie jest niezbędnym elementem filiacji i może być ustalone za pomocą różnych źródeł danych, o ile są wiarygodne.

W prawie pochodzenie może być stwierdzone wyłącznie w akcie stanu cywilnego, jakim jest akt urodzenia. W tym celu wykorzystywane są szczególne domniemania związane z pochodzeniem dziecka, zwłaszcza od męża matki. Ponadto pochodzenie może być ustalone bądź prawnie zmienione w wyniku:

a wyjątkowo także:

Wszystkie powyższe powództwa może wytoczyć prokurator[2], a także Rzecznik Praw Obywatelskich i Rzecznik Praw Dziecka (odpowiednio: na podstawie art. 6116 oraz 86 KRO, art. 14 pkt 4 ustawy o RPO i art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy o RPD). Jeżeli doszło do przysposobienia nierozwiązywalnego, nie można wytoczyć żadnego z tych powództw ani uznać ojcostwa[3].

Domniemania | edytuj kod

Domniemanie ojcostwa męża matki | edytuj kod

Według Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 62 § 1), domniemanie, że ojcem dziecka jest mąż matki, zachodzi wówczas, gdy dziecko urodziło się w okresie od zawarcia związku małżeńskiego do 300 dni po jego ustaniu (wskutek zgonu małżonka, rozwodu) albo unieważnieniu, albo orzeczeniu separacji; domniemanie to nie dotyczy przypadku, gdy dziecko urodziło się w następstwie procedury medycznie wspomaganej prokreacji, na którą wyraził zgodę pierwszy mąż matki[3]. Mąż może się jednak bronić przed tym domniemaniem (powództwo o zaprzeczenie ojcostwa).

Zaprzeczenie ojcostwa następuje przez wykazanie, że mąż matki nie jest ojcem dziecka (art. 67 KRO). Można to wykazać np. poprzez:

  • badanie DNA – obecnie jest to metoda referencyjna,
  • badanie antygenów grupowych krwi i determinant HLA,
  • ekspertyzę antropologiczną (np. porównanie kształtu czaszki czy małżowiny usznej) – jest to obecnie metoda w praktyce zarzucona.

Domniemanie ojcostwa dziecka pozamałżeńskiego | edytuj kod

Domniemywa się, że ojcem dziecka jest ten, kto obcował z matką dziecka w tzw. okresie koncepcyjnym, tj. nie wcześniej niż w trzechsetnym i nie później niż w sto osiemdziesiątym pierwszym dniu przed urodzeniem się dziecka, albo ten, kto był dawcą komórki rozrodczej w przypadku dziecka urodzonego w wyniku dawstwa partnerskiego w procedurze medycznie wspomaganej prokreacji (art. 85 KRO)[3]. Domniemanie to może zostać obalone, jeśli w tym okresie matka obcowała także z innym mężczyzną, ale tylko wtedy, gdy z okoliczności wynika, że ojcostwo tego innego mężczyzny jest bardziej prawdopodobne[3].

Powództwa w zakresie macierzyństwa | edytuj kod

Zgodnie z łacińską sentencją mater semper certa est matka zawsze pozostaje pewna. Jednakże zdarzają się sytuacje losowe, w wyniku których nie można jednoznacznie ustalić również matki (porzucenie dziecka przez nigdy nieodnalezioną matkę, podmiana noworodka, surogatka). Jeżeli sporządzono akt urodzenia dziecka nieznanych rodziców albo macierzyństwo kobiety wpisanej w akcie urodzenia dziecka jako jego matka zostało zaprzeczone, można żądać ustalenia macierzyństwa (art. 6110 KRO). Jeżeli w akcie urodzenia jest wpisana jako matka kobieta, która dziecka nie urodziła, można żądać zaprzeczenia macierzyństwa (art. 6112 KRO). Ustalenie i zaprzeczenie macierzyństwa nie jest dopuszczalne po śmierci dziecka. Jednakże w razie śmierci dziecka, które wytoczyło powództwo, ustalenia macierzyństwa mogą dochodzić jego zstępni (art. 6115 KRO). Powództwo o ustalenie lub zaprzeczenie macierzyństwa może wytoczyć także prokurator, jeżeli wymaga tego dobro dziecka lub ochrona interesu społecznego; wytoczenie powództwa o zaprzeczenie macierzyństwa nie jest dopuszczalne po śmierci dziecka (art. 6116 KRO). To samo dotyczy Rzecznika Praw Obywatelskich i Rzecznika Praw Dziecka. Przed wejściem w życie ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2008 r. nr 220, poz. 1431) ustalenie lub zaprzeczenie macierzyństwa następowało w oparciu o instytucję ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego przewidzianą w art. 189 KPC.

Rodzice fikcyjni | edytuj kod

Gdy nie można ustalić ojcostwa ani macierzyństwa, według Prawa o aktach stanu cywilnego sąd zarządza wpisanie do aktu urodzenia dziecka nieznanego pochodzenia wskazanych imion i nazwisk w rubrykach ojciec i matka z odpowiednią wzmianką dodatkową.

Matka zastępcza | edytuj kod

Pochodzenie dziecka od matki zastępczej może być prawnie zastąpione pochodzeniem od nowych rodziców w wyniku niektórych rodzajów przysposobienia, a wyjątkowo także poprzez zaprzeczenie macierzyństwa.

Pokrewieństwo prawne a faktyczne | edytuj kod

Co do zasady w linii prostej pokrewieństwo prawne (legalne, urzędowe, cywilne, metrykalne, kościelne, kanoniczne, księgowe itd.) pokrywa się z pochodzeniem biologicznym (genetycznym, naturalnym, faktycznym, prawdziwym itd.), tzn. dziecko zostało poczęte przez parę osobników będących jednocześnie w świetle prawa jego rodzicami. Istnieje jednak szereg sytuacji, w których dziecko prawnie pochodzi od jednego człowieka (lub pary), a faktycznie od innego:

  • adopcja (przysposobienie) (zwłaszcza adoptio plus plena) – w zakresie niektórych skutków prawnych,
  • uznanie ojcostwa cudzego dziecka, które nie zostało zaprzeczone (do chwili śmierci dziecka),
  • nie-zaprzeczenie ojcostwa cudzego dziecka, wobec którego zachodziło jedno z domniemań ojcostwa (nieślubne dziecko),
  • różne sytuacje związane z zapłodnieniem in vitro (w tym surogatki), gdzie ojciec nie jest ojcem prawnym, albo też, surogatka zachowała genetycznie obce dziecko,
  • podmiana dziecka (np. w szpitalu) i inne podobne sytuacje, aczkolwiek prawnie niewyjaśnione,
  • wpisanie do akt metrykalnych rodziców fikcyjnych, jeżeli prawdziwi są nieznani.

Dowodem rozbieżności genetycznego i prawnego pochodzenia mogą być tzw. testy DNA.

Nie stanowi natomiast rozdźwięku z rzeczywistością pochodzenie prawne w następujących sytuacjach:

W prawie pochodzenie faktyczne co do istoty nie daje żadnych skutków prawnych prócz przesłanki różnych czynności ustalających bądź zaprzeczających pochodzenia dziecka. W różnych sytuacjach uznaniowo na zasadzie wyjątku może być źródłem uprawnień procesowych, socjalnych i innych (np. prawo odmowy zeznań).

W genealogii pochodzenie prawne, w zakresie w jakim nie jest zgodne z pochodzeniem genetycznym, stanowi pewien problem do każdorazowego rozstrzygnięcia przez genealoga. Podobnymi problemami są wychowywanie dziecka faktycznie cudzego, a także posiadanie dzieci przybranych (zob. zakres wykorzystywanych faktów genealogicznych).

Przypisy | edytuj kod

  1. a b Piotr-Mieczysław Gajda, Prawo małżeńskie Kościoła Katolickiego, Wydawnictwo BIBLOS, Tarnów 2000 (​ISBN 83-87952-24-9​), rozdz. VIII pkt 2.3 – zobacz http://www.opoka.org.pl/biblioteka/T/TA/TAI/pr_malzenskie_08.html.
  2. Tadeusz Smyczyński: Prawo rodzinne i opiekuńcze. Warszawa: C. H. Beck, 2016, s. 189, 191, 199, 211 i 221. ISBN 978-83-255-8393-4.
  3. a b c d GrzegorzG. Jędrejek GrzegorzG., Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz aktualizowany, LEX/el., 2018 .url

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Pochodzenie dziecka" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy