Maniok jadalny


Maniok jadalny w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Bulwy Sadzonka Owoc i nasiona

Maniok jadalny (Manihot esculenta Crantz), nazywany także maniokiem gorzkim lub podpłomyczem najużyteczniejszym[2]gatunek rośliny uprawnej należący do rodziny wilczomleczowatych (Euphorbiaceae). Pochodzi z Brazylii.

Spis treści

Morfologia | edytuj kod

Pokrój
Krzew o wysokości do 3 m.
Liście
Długoogonkowe, o sercowatodłoniastych, 3-7-klapowych blaszkach. Na górnej stronie są ciemnozielone, na spodniej sinozielonkawe z nabiegłymi pomarańczowo nerwami.
Kwiaty
Drobne, brudnożółte, zebrane w grono. Są rozdzielnopłciowe; kwiaty męskie mają 10 pręcików, żeńskie 1 słupek.
Owoc
Wąskooskrzydlona torebka zawierająca drobne, eliptyczne, białoszare, ciemno nakrapiane nasiona.
Bulwy
Częścią użytkową są bulwy korzeniowe o długości 30–60 cm, grubości 10 cm i ciężarze do 4 kg. Są one brązowe z zewnątrz, wewnątrz białe lub żółtawobiałe. Zawierają 20–40% skrobi, do 5% cukru i do 2% białka. W stanie surowym są trujące, ponieważ charakteryzują się dużą zawartością glikozydów cyjanogennych[3] ( >500 mg w 100 g ), który łatwo przechodzi w silnie trujący kwas pruski . Właściwości trujące giną po odpowiednim wypłukaniu i ugotowaniu, upieczeniu lub wysuszeniu, wówczas bulwy mogą być spożywane bezpośrednio lub w różny sposób przyrządzone.

Historia uprawy | edytuj kod

Najstarsze ślady świadczące o wykorzystaniu manioku znaleziono w Ameryce Południowej w Peru, na stanowisku archeologicznym Tres Ventanas w górnym biegu rzeki Chilca. Datuje się je na wczesny okres preceramiczny (ok. 9500–8000 lat B.P.). Nieco młodsze (datowane na ok. 8200 lat B.P.), są znaleziska w Quebrada de las Pircas – stanowisku ze środkowego okresu preceramicznego. Wszystkie te szczątki różnią się od znajdowanych na terenach brazylijskich, co może świadczyć o ich niezależnej domestykacji[4].

W XVI wieku maniok trafił z Brazylii do Afryki (Gwinea, Kongo) za pośrednictwem handlarzy niewolników. W późniejszych latach Portugalczycy sprowadzili maniok do Azji południowej. Dalsze losy manioku związane były z wędrówkami kupców i żeglarzy[5].

Produkcja | edytuj kod

W 2016 roku światowa powierzchnia uprawy manioku wyniosła ok. 23,5 mln ha, z czego otrzymano 227 mln t bulw. Największymi producentami manioku jest Nigeria, Tajlandia oraz Brazylia[6]. Tajlandia jest głównym eksporterem manioku, z czego większość trafia do Europy[7].

Zastosowanie | edytuj kod

  • Sztuka kulinarna: Ze zmielonych lub startych bulw otrzymuje się masę, która po wysuszeniu i prażeniu jest mielona. Powstająca w ten sposób mąka (tzw. kassawa) służy do wypieku chleba, sporządzania i przyprawiania różnych potraw oraz przerabia się ją na alkohol. Z masy powstałej ze zmielenia bulw otrzymuje się także mączkę skrobiową zwaną tapioką. Używa się jej do wyrobów cukierniczych i do sporządzania dietetycznych potraw skrobiowych[potrzebny przypis].
  • W wielu krajach rozpoczęto badania, których celem jest ocena wykorzystania manioku jako surowca do produkcji biopaliw etanolowych. W ramach Planu Rozwoju Energii Odnawialnej w jedenastym Planie Pięcioletnim w Chińskiej Republice Ludowej, postanowiono zwiększyć produkcje paliwa etanolowego do dwóch milionów ton, a biodiesla do 200 tysięcy ton do roku 2010. Jest to odpowiednik wymiany 10 milionów ton ropy naftowej. W rezultacie tapioka stopniowo staje się głównym źródłem produkcji bioetanolu. 22 grudnia 2007 r. zakończono budowę zakładu produkcji etanolu z manioku w Beihai, którego roczna produkcja wyniosła 200 tys. ton, przy użyciu ok. 1,5 mln ton manioku.
  • Siano z manioku jest zbierane na etapie młodego wzrostu (3-4 miesiące) około 30-45 cm nad ziemią. Następnie suszone na słońcu przez 1-2 dni aż do uzyskania suchej masy. Siano z manioku zawiera wysoką zawartość białka (20-27% surowego białka). Jest on wykorzystywany jako dobre źródło paszy dla bydła, bawołów, kóz i owiec.
  • Maniok jest rośliną wymagającą co najmniej 8 miesięcy ciepłej pogody do wytworzenia plonu. W wilgotnych obszarach nie toleruje powodzi. Uzyskanie plonu w niekorzystnych warunkach, takich jak chłodna lub sucha pogoda, trwa 18 lub więcej miesięcy. Toleruje szeroki zakres pH gleby od 4,0 do 8,0 i jest najbardziej produktywny w pełnym słońcu[7].
  • Tapioka jest wykorzystywana jako jeden ze składników do Bubble Tea. Jest przyrządzana w formie kulek[10].
  • Maniok stanowi główne źródło wyżywienia mieszkańców tropików.

Wartość odżywcza | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Stevens P.F: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-11-26].
  2. Rozporządzenie komisji UE. [dostęp 2017-12-08].
  3. DorotaD. Chruszczyk DorotaD., GrzegorzG. Boczkaj GrzegorzG., Agregacja, koagulacja i wytrącanie się asfaltenów ze strumieni procesowych – przegląd literatury, „Nafta-Gaz”, 72 (4), 2016, s. 294–299, DOI10.18668/ng.2016.04.09, ISSN 0867-8871 [dostęp 2019-01-24] .
  4. Michał Wasilewski. Udomowienie roślin w Nowym Świecie. „Wiadomości Botaniczne”. 49 (1/2), s. 19–37, 2005. 
  5. JanJ. Falkowski JanJ., JerzyJ. Kostrowicki JerzyJ., Geografia rolnictwa świata, Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005 .
  6. Home, Food and Agriculture Organization of the United Nations [dostęp 2018-02-12]  (ang.).
  7. a b StuartsS. Brasil StuartsS., Stuart's Brasil: Aipim, Mandioca, Manioc, Pão-de-pobre, Cassava(Manihot esculenta), Stuart's Brasil, 2009 [dostęp 2018-02-14] .
  8. FAOSTAT, www.fao.org [dostęp 2018-02-14] .
  9. Agricultura. El cultivo de la yuca., www.infoagro.com [dostęp 2016-04-11] .
  10. Visuality.pl, Pij herbatę - Bubble tea to go!, www.pijherbate.pl [dostęp 2018-02-14]  (ang.).
  11. Hanna Kunachowicz; Beata Przygoda; Irena Nadolna; Krystyna Iwanow: Tabele składu i wartości odżywczej żywności. Wyd. wydanie II zmienione. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2017, s. 497. ISBN 978-83-200-5311-1.
  12. Dietary Reference Intakes Tables and Application. Institute of Health. The National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine. (ang.)

Bibliografia | edytuj kod

  • Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.
Kontrola autorytatywna (takson):
Na podstawie artykułu: "Maniok jadalny" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy