Zmień miasto: Kraków | Warszawa | Wrocław | Poznań

Wyszukiwarka naukowa » nauki biologiczne » biologia » botanika » zoologia » słownik biologiczny » słownik ekologiczny

Krzyżowanie

Krzyżowanie – Wikipedia, wolna encyklopedia

Krzyżowanie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Skocz do: nawigacja, szukaj

Krzyżowanie, hybrydyzacja – proces, w wyniku którego z komórek (zwykle gamet) osobników o odmiennym genotypie, w istotny sposób różniących się pewnymi cechami genetycznymi, powstaje organizm potomny, zwany mieszańcem (też hybrydą, krzyżówką lub bastardem). W taksonomii termin stosowany jest w odniesieniu do krzyżowania różnych taksonów, czego wynikiem jest powstawanie mieszańca taksonomicznego (międzygatunkowego, międzyrodzajowego)[1]. W zoologii i hodowli zwierząt proces krzyżowania zwierząt spokrewnionych gatunków określany jest mianem bastardyzacji. W szczególnych sytuacjach (w hodowli in vitro lub w wyniku szczepienia) dojść może do powstania mieszańców wegetatywnych, będących mieszaniną komórek lub tkanek pochodzących od różnych taksonów.

Hybrydyzacja w obrębie jednego gatunku (między podgatunkami, odmianami, rasami) może doprowadzić do zjawiska określanego jako heterozja, czyli wybujałości mieszańców. Osobniki heterozyjne charakteryzuje większa płodność, lepsza żywotność, wyższa plenność itp. W wypadku hybrydyzacji międzygatunkowej mieszańce mogą być jednak niepłodne. Przykładem udanego "mariażu" międzygatunkowego może być wyhodowany sztucznie mieszaniec o nazwie pszenżyto, będący krzyżówką międzygatunkową pszenicy i żyta.

Spis treści

Krzyżowanie w naturze | edytuj kod

Naturalna hybrydyzacja jest częstym zjawiskiem wśród roślin i zwierząt[2][3]. Przykładowo we florze brytyjskiej stwierdzono występowanie w naturze 780 różnych mieszańców (przy 2,5 tysiąca gatunków rodzimych). Niektóre rodziny wykazują większą skłonność do tworzenia mieszańców (w tym także międzyrodzajowych), np. wiechlinowate i storczykowate (wśród storczykowatych zsyntetyzowano ponad 75 tysięcy różnych mieszańców). Między niektórymi gatunkami mieszańce powstają z taką łatwością, że w zasadzie występują wszędzie tam, gdzie w pobliżu rosną gatunki rodzicielskie (np. rozpowszechnione są mieszańce brzozy brodawkowatej i omszonej oraz kuklika zwisłego i pospolitego). Wśród roślin występują też mieszańce trzech i większej liczby gatunków, powstające w sytuacji, gdy mieszaniec zachowuje płodność i miesza się ponownie z kolejnym gatunkiem. W Szwecji sztucznie zsyntetyzowano w ten sposób mieszańca 13 gatunków różnych wierzb[1]. Zjawisko hybrydyzacji wśród zwierząt swobodnie występujących w naturze jest słabiej zbadane, tym niemniej wśród ptaków, które są pod tym względem najlepiej zbadana grupą zwierząt, 9%-16% gatunków hybrydyzuje[4][5]. Ekologiczne i ewolucyjne znaczenie międzygatunkowej hybrydyzacji jest przedmiotem sporów. Niektórzy naukowcy uważają mieszańce za "ślepą uliczkę ewolucji", ponieważ mieszańce często są sterylne lub wykazują obniżoną płodność a ich dostosowanie jest zazwyczaj niższe od osobników gatunków rodzicielskich[6]. Z drugiej strony zastosowanie metod molekularnych w badaniach populacyjnych i filogenetycznych wykazało, że epizody hybrydyzacji pozostawały w ścisłym związku z wieloma radiacjami adaptatywnymi (np. pielęgnic w Wielkich Jeziorach Afrykańskich[7], zięb Darwina na wyspach Galapagos[8]). Hybrydyzacja międzygatunkowa miała znaczenie także w ewolucji naczelnych - jak się okazuje, introgresja allelu mikrocefalin z archaicznej linii hominidów miała pozytywny wpływ na ewolucję wielkości mózgu u nowoczesnego Homo sapiens[9].

Krzyżowanie w zootechnice | edytuj kod

W hodowli praktycznej termin krzyżowanie obejmuje najczęściej kojarzenie osobników należących do różnych ras. Krzyżowanie zwierząt prowadzi się dla osiągnięcia dwóch celów:

  • krzyżowanie hodowlane przez wprowadzenie do stada pożądanych genów lepszego stada lub rasy w celu trwałego ich przyswojenia (krzyżowanie uszlachetniające, wypierające oraz rasotwórcze)
  • krzyżowanie użytkowe, wykorzystujące zjawisko heterozji wśród mieszańców (krzyżowanie międzyrasowe, krzyżowanie wewnątrzrasowe)

Każde z nich może posługiwać się zwierzętami zinbredowanymi lub nie: krzyżując samce zinbredowane i niezinbredowane samice mamy do czynienia z krzyżowaniem szczytowym; w krzyżowaniu używającym samic mieszańców wyróżnia się krzyżowanie przemienne, rotacyjne oraz podwójne.

Rodzaje krzyżowań:

  • krzyżowanie twórcze - ma na celu wytworzenie nowej rasy. U bydła trwa 30-40 lat.
  • krzyżowanie uszlachetniające - ma na celu poprawienie genotypu rasy, poprzez krzyżowanie rasy szlachetnej z rasą miejscową.
  • krzyżowanie wypierające - polega na zastąpieniu genów danej rasy genami innej, o pożądanych cechach i uzyskanie mieszańców, aż do prawie całkowitej zmiany genotypu rasy rodzimej w rasę wypierającą. Takie krzyżowanie jest prowadzone, aby wprowadzić nową rasę zachowując jednocześnie zdolności adaptacyjne rasy rodzimej i zmienić produkcyjność mniejszym kosztem i przy mniejszych nakładach pracy, niż w przypadku zakupu stada czystej rasy i jej przystosowywania do nowych warunków przez kilka pokoleń.
  • krzyżowanie przemienne - prowadzenie w celu uzyskania heterozji, krzyżowanie 2 ras szlachetnych.
  • krzyżowanie towarowe - prowadzone w celu uzyskanie heterozji mieszańców pod względem cech użytkowych.
  • krzyżowanie międzygatunkowe - dwóch pokrewnych gatunków.

W zależności od celu prowadzonej hodowli krzyżowanie dzieli się na:

Zobacz też | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Clive A. Stace: Taksonomia roślin i biosystematyka. Warszawa: Wydawnictwa Naukowe PWN, 1993. ISBN 83-01-11251-4.
  2. Brzeziński T. Mieszańce międzygatunkowe - ślepa uliczka ewolucji?" Wiadomości Ekologiczne tom LVI zesz. 4 2010
  3. Burke J. M. i Arnold M. L. 2001 – Genetics and the fitness of hybrids. Annu. Rev. Genet. 35: 31-52.
  4. Grant P.R. i Grant B.R. 1992 – Hybridization of bird species. Science 256: 193-197
  5. Dowling T.E. i Secor C.L. 1997 – The role of hybridization and introgression in the diversification of animals. Ann. Rev. Ecol. Syst. 28: 593-619.
  6. Mayr E. 1992 – A local flora and the biological species concept. Am. J. Bot. 79: 222-238.
  7. Smith P.F.,A.D. Konings i Kornfield I.R.V. 2003 – Hybrid origin of a cichlid population in lake Malawi: implications for genetic variation and species diversity. Mol. Ecol. 12: 2497-2504.
  8. Grant P.R., Grant B.R. i Petren K. 2005 – Hybridization in the recent past. Am. Nat. 166: 56-57.
  9. Evans P.D., Mekel-Bobrov N., Vallender E.J., Hudson R.R. i Lahn B.T. 2006. Evidence that the adaptive allele of the brain size gene microcephalin introgressed into Homo sapiens from an archaic Homo lineage. Proc. Natl. Acad. Sci. USA 103: 18178-18183.

Klimat w objęciach oceanu 2009-02-17 12:51:32: 26 lutego 2009 roku o godz. 18:00 do Hotelu Rezydent w Sopocie zapraszamy na kolejny wykład popularnonaukowy w ramach Bałtyckiego Festiwalu Nauki: "Klimat w objęciach ... >> zobacz <<

Na inwestycje ekologiczne wykorzystano 7% środków UE 2006-09-13 13:46:03: Tylko 7% środków z UE na inwestycje ekologiczne zostało wypłaconych w latach 2000-2005 - poinformował minister środowiska, Jan Szyszko. - Komisja Europejska zatwierdziła 88 projektów, do dyspozycji ... >> zobacz <<

Warany z Komodo mogą się rozmnażać partenogenetycznie 2006-12-22 11:02:01: Warany z Komodo Varanus komodoensis mogą rozmnażać się partenogenetycznie, czyli bez udziału samców - ogłosili brytyjscy naukowcy na łamach grudniowego wydania pisma Nature. Warany z Komodo, zwane ... >> zobacz <<

Najczęściej szukane: Biologia w szkole » Matura 2013 » Kierunki studiów » Kierunek lekarski (medycyna) » Studenckie życie (studia) Matura z biologii 2013 » Matura z biologii 2013 » Matura z chemii 2013 » Książki do matury 2013



Aktualności

"Krzyżowanie"