Jerzy Bartmiński


Jerzy Bartmiński w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Jerzy Bartmiński (ur. 19 września 1939 w Przemyślu) – polski językoznawca, etnolingwista, folklorysta, slawista, profesor nauk humanistycznych, profesor zwyczajny Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie oraz Instytutu Slawistyki PAN, członek czynny Polskiej Akademii Umiejętności.

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Wykształcenie i działalność naukowa | edytuj kod

Od czasu II wojny światowej do 1947 wraz ze swoja matką, starszymi braćmi (Stanisławem i Marianem), a także urodzoną w 1941 siostrą Marią mieszkał na plebanii u swojego wujka Floriana Zająca, pełniącego w latach 1939–1948 funkcję proboszcza w Bączalu Dolnym[1]. Jerzy Bartmiński rozpoczął naukę w szkole powszechnej w tej miejscowości. Studiował później filologię polską na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie (studia ukończył w 1961)[2]. W 1971 po obronie pracy na temat języka folkloru uzyskał stopień naukowy doktora. Habilitował się w 1978 również na Wydziale Humanistycznym UMCS w oparciu o rozprawę poświęconą derywacji stylistycznej[3]. W 1993 otrzymał tytuł profesora nauk humanistycznych[4].

Zawodowo związany z UMCS, w 1991 objął stanowisko profesora nadzwyczajnego, a w 1997 profesora zwyczajnego[3]. Od 1976 kierował pracami zespołu badawczego, w oparciu o który powstał Zakład Tekstologii i Gramatyki Współczesnego Języka Polskiego[5]. W latach 1992–2009 pełnił funkcję kierownika tej jednostki. Na UMCS pełnił m.in. funkcję prorektora ds. studenckich (1990–1993)[3]. Stworzył dwa nowe kierunki studiów – filologię ukraińską i białoruską. Jest współtwórcą Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Przemyślu (był dyrektorem Instytutu Polonistyki na tej uczelni[3] i jej profesorem[4]). Został również profesorem zwyczajnym w Instytucie Slawistyki PAN[4].

W 2008 został wybrany na członka korespondenta Polskiej Akademii Umiejętności, a 14 czerwca 2014 na członka czynnego tej instytucji w I Wydziale Filologicznym[6].

Jest członkiem-założycielem Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej, a do 2001 pełnił funkcję wiceprezesa zarządu tej instytucji. Zasiadł w jury Festiwalu Kapel i Śpiewaków Ludowych w Kazimierzu Dolnym, a także w Radzie Języka Polskiego[7] (po raz pierwszy w 1999[2]) oraz w radzie naukowej czasopisma „Język Polski[8].

Jerzy Bartmiński jest autorem około 300 publikacji[2]. Jego książka Językowe podstawy obrazu świata była w 2007 nominowana do Nagrody im. Jana Długosza, przyznawanej autorom najbardziej znaczącego polskiego dzieła z dziedziny szeroko pojętej humanistyki o wybitnych wartościach poznawczo-naukowych[9]. Do obszarów zainteresowań naukowych Jerzego Bartmińskiego wchodzą problemy tekstologii, odmiany i style, semantyka, słownictwo aksjologiczne, gatunki polskiego folkloru, składnia, kategorie językowe, etnolingwistyka (językowy obraz świata, stereotypy językowe).

Działalność społeczna i polityczna | edytuj kod

W latach 70. wraz z żoną Izabelą i we współpracy z ks. Franciszkiem Blachnickim współtworzył pierwsze kręgi ruchu „Domowego Kościoła” (rodzinnej części ruchu oazowego „Światło-Życie”)[10]. Od 1962 do 1982 należał do Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego. W 1980 wstąpił do „Solidarności”, był inicjatorem, współzałożycielem i przewodniczącym uczelnianych struktur związku, a także członkiem prezydium zarządu regionu[2]. Należał do inicjatorów ruchu „Solidarność Rodzin”, stawiającego sobie zadanie m.in. odbudowania „łańcucha rąk dobrej woli” w Polsce[11]. W stanie wojennym został internowany na kilkanaście dni w grudniu 1981. Od 1982 zaangażowany w podziemną działalność związku[2].

W 1989 współtworzył miejski Komitet Obywatelski. W latach 1992–2003 przewodniczył Fundacji Ruchu Solidarności Rodzin, której jednym ze statutowych celów jest wyrównywanie szans edukacyjnych i pomoc uczącej się młodzieży. W latach 1990–2005 był członkiem kolejno ROAD, Unii Demokratycznej i Unii Wolności[2].

Życie prywatne | edytuj kod

Syn Mieczysława i Franciszki z domu Zając, brat Stanisława, Mariana, Marii, Floriana i Jana. Bratanek księdza Floriana Zająca[12]. Dwukrotnie żonaty: 15 czerwca 1963 zawarł na Jasnej Górze związek małżeński z Izabelą Górak (ur. 1942, zm. 1999), z którą doczekali się sześciorga dzieci, zaś od 22 września 2001 żonaty ze Stanisławą Niebrzegowską-Bartmińską (ur. 1962)[13].

Odznaczenia i wyróżnienia | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Biografia ks. prałata Stanisława Bartmińskiego. krasiczynskaplebania.parafia.info.pl. [dostęp 2015-01-17].
  2. a b c d e f g Nota biograficzna w Encyklopedii Solidarności. [dostęp 2012-04-30].
  3. a b c d Prof. dr hab. Jerzy Bartmiński. umcs.lublin.pl. [dostęp 2012-04-30].
  4. a b c Jerzy Bartmiński w bazie „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI). [dostęp 2012-04-30].
  5. Historia Zakładu Tekstologii i Gramatyki Współczesnego Języka Polskiego. umcs.lublin.pl. [dostęp 2012-04-30].
  6. Członkowie. „Rocznik Polskiej Akademii Umiejętności”. Rok 2016/2017, s. 13, 2017. Kraków: Polska Akademia Umiejętności. [dostęp 2018-10-14]. 
  7. Skład Rady Języka Polskiego w V kadencji (2011–2014). rjp.pan.pl. [dostęp 2012-04-30].
  8. O czasopiśmie. jezyk-polski.pl. [dostęp 2019-04-10].
  9. Językowe podstawy obrazu świata; Jerzy Bartmiński. ksiazki.tv, 5 listopada 2007. [dostęp 2012-04-30].
  10. Najszczęśliwszy okres w Jej życiu wiązał się z uczestnictwem w Ruchu Światło-Życie... Wspomnienie o Izie Bartmińskiej. dk.oaza.pl. [dostęp 2012-04-30].
  11. Solidarność Rodzin. W: Ewa Jabłońska-Deptuła: Warto było. Lublin: Agencja Wydawnicza Werset, 2006, s. 249.
  12. Stanisław Bartmiński: Z chałupy w świat. Losy potomków Franciszki i Mieczysława. Bartmińskich w osiemdziesięciolecie ich ślubu. Część I. Przemyśl: 2014.
  13. Stanisław Bartmiński: Z chałupy w świat. Losy potomków Franciszki i Mieczysława. Bartmińskich w osiemdziesięciolecie ich ślubu. Część II. Przemyśl: 2014.
  14. M.P. z 2000 r. nr 5, poz. 92
  15. M.P. z 2014 r. poz. 917
  16. Medal Zasłużony Kulturze – Gloria Artis. mkidn.gov.pl. [dostęp 2018-10-14].
  17. Prezydent wręczył nagrodę „Zasłużony dla Polszczyzny”. prezydent.pl, 22 lutego 2016. [dostęp 2016-02-24].
Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Jerzy Bartmiński" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy