Zmień miasto: Kraków | Warszawa | Wrocław | Poznań

Wyszukiwarka naukowa » nauki biologiczne » biologia » botanika » zoologia » słownik biologiczny » słownik ekologiczny

Grzyby

Grzyby – Wikipedia, wolna encyklopedia

Grzyby

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Skocz do: nawigacja, szukaj Na tę stronę wskazuje przekierowanie z „grzyb”. Zobacz też: inne znaczenia słowa „grzyb”. Zobacz hasło grzyb w Wikisłowniku Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o grzybach

Grzyby (Fungi Juss.) R. T. Moorekrólestwo należące do domeny jądrowców (Eucaryota). Dawniej, w zależności od ujęcia systematycznego, takson ten miał rangę podkrólestwa (Fungi R.T. Moore, 1971), podtypu, (Fungi Engl. 1889) i klasy (Fungi Bartling, 1830).

Istnienie grzybów zaobserwowano we wszystkich strefach klimatycznych, przede wszystkim na lądach, rzadziej w wodach. Do tej pory opisano ok. 120 tysięcy gatunków grzybów. Szacuje się, że co roku charakteryzuje się średnio 1700 nowych gatunków grzybów. Korzystając z danych uzyskanych z obszarów, na których rozpoznano większość organizmów żywych, przypuszcza się, że istnieje ok. 1,5 miliona gatunków grzybów (5 razy więcej niż roślin nasiennych).

Spis treści

Tło historyczne pozycji grzybów w świecie ożywionym | edytuj kod

Ze względu na ograniczone zdolności ruchu, typ wzrostu i odmienność morfologiczną od zwierząt, w tradycyjnych podziałach uwzględniających tylko dwie domeny świata ożywionego (systemy Arystotelesa, Linneusza i in.), grzyby zaliczane były do roślin, np. do niewydzielanej we współczesnych systemach grupy plechowców. W świadomości potocznej tak jest nadal. Także w uproszczonych wykazach, mających zastosowanie praktyczne (np. listach gatunków chronionych), grzyby bywają łączone z roślinami. Podobnie w programach nauczania nauka o grzybach (mykologia) bywa włączana do botaniki, a ogół grzybów zasiedlających dane środowisko bywa nazywany florą lub mykoflorą – od jakiegoś czasu – mykobiotą lub fungą (ze względu na podobieństwo do słów flora i fauna).

Przejściowo do grzybów (bądź traktowanych jako rośliny zarodnikowe, bądź jako odrębna od roślin grupa) zaliczano różne inne grupy organizmów, wśród nich śluzowce. Część z nich ze względu na morfologiczne podobieństwo do grzybów przy jednoczesnym braku spokrewnienia określana bywa jako protisty grzybopodobne.

Obecnie taki status jest uważany za niewłaściwy. Grzyby są uznawane za jedną z linii rozwojowych w obrębie supergrupy Opisthokonta (jednej z sześciu, na które podzielono jądrowce), do której zalicza się także m.in. zwierzęta. Poświadczeniem wspólnego pochodzenia grzybów, zwierząt i wiciowców kołnierzykowych są pewne cechy anatomiczne i biochemiczne (obecność wici umieszczonej na tylnym biegunie komórki, obecność chityny, glikogenu i in.) Z kolei pewne cechy niegdyś uważane za łączące grzyby z roślinami (np. obecność celulozy) obecne są jedynie u lęgniowców, które współcześnie odłączone zostały od grzybów i ulokowane w obrębie supergrupy siostrzanej dla roślinChromalveolata. Większość cech wspólnych dla całej supergrupy występuje u skoczkowców. Prawdopodobnie jest to takson parafiletyczny – jednokomórkowi i posiadający wici kuzyni grzybów wielokomórkowych. Zaliczani czasem do (pod-)królestwa Protista[1].

Budowa grzyba

Charakterystyka | edytuj kod

W zasadzie grzyby to wielokomórkowe lub komórczakowe organizmy cudzożywne (głównie osmotroficzne), niezdolne do aktywnego ruchu, o ścianach komórkowych zbudowanych z chityny. W definicji tej są jednak pewne nieścisłości. Prymitywne grzyby wielokomórkowe wytwarzają zdolne do ruchu, jednokomórkowe, uwicione zarodniki pływkowe (zoospory), mają też niekiedy bliskich, jednokomórkowych kuzynów. Niektóre cechy niegdyś przypisywane grzybom obecnie nie wchodzą do ich charakterystyki, gdyż dotyczą innych grup organizmów, przejściowo zaliczanych do grzybów. Przykładowo, dotyczy to cech organizmów takich, jak śluzowce, będące zdolnymi do ruchu ameboidalnego komórczakami, oraz lęgniowce Oomycetes – organizmy o trybie życia typowo grzybowym, ale o ścianie komórkowej zbudowanej z celulozy[2] i zaliczane obecnie do grupy Stramenopiles.

Budowa grzyba | edytuj kod

Wśród grzybów najliczniejszą grupą są organizmy wielokomórkowe, jednak występują też grzyby jednokomórkowe, np. drożdże. Komórka grzyba może być jednojądrowa, dikariotyczna lub komórczakiem. Grzyby są plechowcami, ich ciało - grzybnia, nie wykazuje zróżnicowania na tkanki i organy. Długie, nitkowate, proste lub rozgałęzione strzępki tworzą nibytkankę (plektenchymę). Owocniki, które są zbudowane z plektenchymy, to specjalnie ukształtowane części grzybni, wewnątrz których tworzą się zarodnie z zarodnikami.

Odżywianie | edytuj kod

Ze względu na sposób odżywiania wśród grzybów wyróżnia się:

Oddychanie | edytuj kod

Grzyby mogą oddychać tlenowo lub beztlenowo (drożdże). Pozyskują wtedy energię niezbędną do życia. Oddychanie beztlenowe to fermentacja. W jej wyniku powstają: alkohol etylowy i CO2.[4]

Rozmnażanie | edytuj kod

Grzyby charakteryzuje duża różnorodność sposobów rozmnażania. Większość z nich może rozmnażać się zarówno płciowo, jak i bezpłciowo. U wielu grup grzybów rozmnażanie bezpłciowe ma bardzo duże znaczenie - występuje jako główny sposób rozmnażania, pozwalający na szybkie zasiedlenie substratu. W przypadku niektórych gatunków rozmnażanie bezpłciowe jest w ogóle nieznane, grzyby (albo ich postaci) rozmnażające się bezpłciowo nazywa się anamorfami (postaci płciowe to teleomorfy, a obie te formy razem stanowią holomorfę). Wytwarzanie zarodników wyłącznie na drodze bezpłciowej (poprzez podziały mitotyczne) wynika najprawdopodobniej ze skrajnej specjalizacji tych organizmów, gdyż badania genetyczne wykazują, że w genomach tych gatunków są obecne zestawy genów warunkujących rozmnażanie płciowe[5].

Rozmnażanie bezpłciowe u grzybów polega na:

U grzybów spośród sposobów rozmnażania płciowego wyróżnia się:

Systematyka | edytuj kod

 Osobny artykuł: Klasyfikacja systematyczna grzybów.

Nomenklatura współczesna | edytuj kod

Według Międzynarodowego Kodeksu Nomenklatury Botanicznej pierwszym liczącym się zastosowaniem taksonu Fungi było użycie go przez Carla von Linné w drugim tomie Species Plantarum z 1753, gdzie nie podano jednak diagnozy taksonomicznej, a jedynie zaliczył do tej grupy 10 rodzajów (Agaricus, Boletus, Hydnum, Phallus, Clathrus, Helvella, Peziza, Clavaria, Lycoperdon i Mucor) z podziałem na 86 gatunków. Nazwy rodzajowe zostały jednak w tej publikacji dobrane niezgodnie z używanymi wcześniej, niemniej jednak zastosowanie nazewnictwa binominalnego sprawiło, że (z czasem i licznymi zmianami) zaczęto używać go jako podstawę obowiązującą w taksonomii grzybów.

Należy przyjąć, że pierwszą poprawną diagnozę zastosował Antoine de Jussieu w Genera plantarum z 1789:

W publikacji tej grzyby zaliczono do ówczesnej klasy roślin bezkwiatowych (Plantae acotyledones) jako rząd zawierający 17 rodzajów, dla których Jussieu usiłował przywrócic właściwe (przed Linneuszem) nazewnictwo: Mucor, Lycoperdon, Tuber, Clathrus, Phallus, Boletus, Helvella, Peziza, Cantharellus, Amanita, Sullus, Hydnum, Agaricus, Merulius, Auricularia, Hericium i Clavaria.

Aktualna klasyfikacja | edytuj kod

Obecnie istnieje kilka systemów klasyfikacji grzybów, wiele instytucji korzysta z podziału zawartego w Index Fungorum (opartego na kolejnych edycjach Dictionary of the Fungi). Królestwo Fungi jest tam podzielone na następujące taksony:

  • typ Ascomycota Caval.-Sm. (1998) – grzyby workowe;
  • typ Basidiomycota R.T. Moore (1980) – grzyby podstawkowe;
  • typ Chytridiomycota Doweld (2001) – tzw. "skoczkowce";
  • typ Glomeromycota C. Walker & A. Schüßler (2001) – tzw. "kłębiankowce";
  • typ Zygomycota Moreau (1954) – grzyby sprzężniowe;
  • ponad 500 byłych i obecnych rodzajów incertae sedis.

Liczne w ostatnim czasie badania filogenetyczne organizmów sprawiają, że (szczególnie w wypadku wyższych taksonów) wymieniony system bywa zdezaktualizowany. Uwzględniającym najnowsze badania wydaje się być tzw. "system Adla 2012", zawarty w artykule „The Revised Classification of Eukaryotes” z 2012. Grzyby zaliczane są tam (obok rodzajów incertae sedis: Nuclearia, Fonticula i Rozella) do grupy Nucletmycea w supergrupie Opisthokonta. Do tego kladu zaliczono natomiast[6]:

Podział nieformalny | edytuj kod

Z punktu widzenia laika mozna podzielić grzyby na następujące, nieformalne grupy:

  • ze względu na widoczną postać plechy:
    • grzyby wielkoowocnikowe (macromycetes, makrogrzyby) – wytwarzające dobrze widoczne owocniki, przedstawiciele podstawczaków (np. pieczarki, borowiki) i workowców (np. smardze, trufle);
    • grzyby mikroskopijnej wielkości (micromycetes, mikrogrzyby) – przeciwieństwo grzybów wielkoowocnikowych; wytwarzają one niewielkie i zwykle trudno obserwowalne gołym okiem owocniki lub inne struktury rozmnażania; głównie przedstawiciele skoczkowców, kłębiankowców, sprzężniowców i workowców, ale również podstawczaków,
    • pleśnie – czyli organizmy w postaci drobnego, zwykle włóknistego nalotu pojawiające się na różnych substratach organicznych.
  • ze względu na znaczenie kulinarne:
  • ze względu na miejsce występowania:
    • grzyby podziemne – wytwarzające owocniki pod powierzchnią gleby;
    • grzyby naziemne – owocnikujące na powierzchni gleby;
    • grzyby nadrzewne i nadrewnowe – których owocniki pojawiają się na drzewach lub drewnie (pospolicie zwane hubami);
    • grzyby wodne – rozpowszechniona grupa organizmów, występująca w wodach słodkich, zasolonych, w wodach bieżących i stojących w szerokim zakresie warunków fizycznych, chemicznych i biologicznych.
    • grzyby pasożytnicze – pasożyty roślin, zwierząt i innych grzybów, często gatunków blisko spokrewnionych z pasożytem;

Znaczenie grzybów | edytuj kod

Grzyby jako jedyne organizmy mają zdolność do rozkładu ligniny oraz mają duże znaczenie przy rozkładzie celulozy. Są reducentami – ostatnim ogniwem w łańcuchu pokarmowym – a zatem są istotnym składnikiem obiegu materii w przyrodzie. Bez nich większość ekosystemów lądowych pokryłaby gruba warstwa nierozłożonych liści czy gałęzi, a związki zawarte w szczątkach organicznych nie wróciłyby do ekosystemu, aby stać się ponownie dostępnymi dla rosnących organizmów. Duże znaczenie w przyrodzie mają porosty jako organizmy pionierskie na ubogich lub niegościnnych siedliskach. Są one także wyznacznikiem czystości powietrza na danym terenie. Grzyby z wieloma roślinami tworzą mykoryzę – szacuje się, że od grzybów mykoryzowych zależy właściwy rozwój około 90% roślin, tu przykładem mogą być gatunki z rodzaju Glomus (endomykoryza) lub wielkowoocnikowe podstawczaki, np. borowik, muchomor, maślak, i inne (ektomykoryza). Grzyby są głęboko zakorzenione w kulturze (m.in. jadalne lub halucynogenne) i zajmują ważne miejsce w rozwoju cywilizacji ze względu na ich kluczowe znaczenie w wytwarzaniu chleba i wina. Wiele gatunków grzybów jest powszechnie wykorzystywanych w produkcji żywności (alkohole, pieczywo, sery). Niektóre, takie jak pędzlaki (Penicillium) i kropidlaki (Aspergillus), są przyczyną jej rozkładu, prowadząc do skażenia jej szkodliwymi dla ludzi toksynami. Grzyby z tych samych rodzajów są jednak wykorzystywane do produkcji leków (głownie antybiotyków) i związków organicznych (np. kwasu cytrynowego) oraz enzymów na skalę przemysłową. Grzyby jadalne mają zastosowania kulinarne. Za najlepsze grzyby jadalne są na świecie uważane trufle.

Przypisy

  1. Alastair G. B. Simpson, Andrew J. Roger. The real 'kingdoms' of eukaryotes. „Current Biology”. 14 (17), s. R693-R696, 2004. DOI: 10.1016/j.cub.2004.08.038. ISSN 0960-9822. PMID: 15341755
  2. [2.2.4 Ściana komórkowa]. W: Hans G Schlegel: Mikrobiologia ogólna. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2000, s. 71-82. ISBN 8301132906.
  3. Marek Guzik, Ewa Jastrzębska, Ryszard Kozik, Renata Matuszewska, Ewa Pyłka-Gutowska, Władysław Zamachowski: Biologia na czasie 1. Podręcznik dla liceum ogólnokształcącego i technikum. Zakres rozszerzony. Warszawa: Nowa Era, 2013, s. 133. ISBN 978-83-267-0901-2
  4. Małgorzata Kłyś, Jadwiga Stawarz: Świat Biologii. podręcznik dla gimnazjum. Warszawa: Nowa Era, 2010, s. 55. ISBN 978-83-7409-711-6.
  5. Anna Muszewska. Fungal genomes tell a story of ecological adaptations. „Folia Biologica et Oecologica Acta Universitatis Lodziensis”. 10, s. 9-17, 20.09.2014. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego. ISSN 1730-2366
  6. Nazwy taksonów dopasowano według kodeksu Index Fungorum, oraz na podstawie nazw systematycznych.

Bibliografia | edytuj kod

  • Paul Kirk: Species Fungorum (ang.). [dostęp 1 lutego 2013].
  • S.M. Adl i in. The Revised Classification of Eukaryotes. „The Journal of Eukaryotic Microbiology”, s. 429-493, 2010. DOI: 10.1111/j.1550-7408.2012.00644.x
  • Marek Guzik, Ewa Jastrzębska, Ryszard Kozik, Renata Matuszewska, Ewa Pyłka-Gutowska, Władysław Zamachowski: Biologia na czasie 1. Podręcznik dla liceum ogólnokształcącego i technikum. Zakres rozszerzony. Warszawa: Nowa Era, 2013, s. 133. ISBN 978-83-267-0901-2

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Zobacz publikację na Wikibooks:
Grzyby Polski

Twój przyjaciel Las 2007-08-13 21:55:12: Czy zdajemy sobie sprawę z tego, że las jest naszym przyjacielem i sprzymierzeńcem? Pochłania dwutlenek węgla, pyły i hałas, jest naturalnym magazynem wilgoci, reguluje lokalny klimat, chroni przed ... >> zobacz <<

Sójka spłoszy cały las! 2006-10-23 16:07:02: Pod okiem ornitologa przepłaszane było uciążliwe dla ludzi skrzydlate towarzystwo: kruki, sroki, gawrony i wrony. Sójka narobiła takiego rabanu, że mogłaby przepłoszyć cały las. Ponieważ radykalne ... >> zobacz <<

Zrezygnuj z jazdy samochodem, zadbaj o środowisko 2007-09-16 20:44:06: "Zrezygnuj z jazdy samochodem, zadbaj o środowisko". Tak Bruksela zachęca do udziału w Europejskich Dniach bez Auta, które rozpoczynają się dzisiaj i potrwają do 22 września. W tym czasie mieszkańcy ... >> zobacz <<

Najczęściej szukane: Biologia w szkole » Matura 2013 » Kierunki studiów » Kierunek lekarski (medycyna) » Studenckie życie (studia) Matura z biologii 2013 » Matura z biologii 2013 » Matura z chemii 2013 » Książki do matury 2013



Aktualności

"Grzyby"