Gołdap


Na mapach: 54°18′58″N 22°18′34″E/54,316111 22,309444

Gołdap w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Gołdap (niem. Goldap, lit. Geldapė) – miasto uzdrowiskowe w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie gołdapskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Gołdap, na Mazurach. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. suwalskiego a w latach 1999–2001 do powiatu olecko-gołdapskiego. Siedziba władz powiatu gołdapskiego od 1 stycznia 2002.

Tężnia solankowa

Miasto posiada status uzdrowiska. Jako uzdrowisko klimatyczno-borowinowe oferuje usługi lecznictwa w zakresie schorzeń narządów ruchu, reumatycznych, stanów pourazowych oraz niektórych chorób kardiologicznych, układu oddechowego i nerwowego, a także chorób kobiecych[4].

Według danych z 1 stycznia 2018 Gołdap liczyła 13 740 mieszkańców[2].

W 2010 r. miasto otrzymało środki zewnętrzne na szereg inwestycji uzdrowiskowych, w tym na budowę nad jeziorem dwóch tężni solankowych, których realizacja zakończyła się z ponad półrocznym opóźnieniem 30 kwietnia 2014; był to czwarty obiekt tego typu w Polsce[5].

Decyzja o budowie Parku Zdrojowego z pijalnią wód mineralnych, groty solnej i tężni zapadła w 2012 roku. Dwie pierwsze otwarto w Parku w 2013 r[6].

Gołdap jest także ośrodkiem narciarskim. Na stokach Pięknej Góry (Gołdapskiej Góry), w Centrum Sportowo-Rekreacyjnym Piękna Góra udostępniono ponad 2000 m tras zjazdowych oraz 5 wyciągów narciarskich (w tym kolej krzesełkową przy trasie zjazdowej o długości 750 m)[7]. Przy dobrych warunkach śniegowych funkcjonuje tam również ponad kilometrowy betonowy tor saneczkowy[8].

W mieście znajduje się również Centrum Edukacyjno-Rekreacyjne z basenem oraz halą sportową.

Spis treści

Położenie | edytuj kod

Gołdap leży na Mazurach Garbatych przy Puszczy Rominckiej. Historycznie leży na Mazurach, choć może być także zaliczana do Małej Litwy, jako obszar tradycyjnie zamieszkiwany zarówno przez polskich Mazurów jak i Litwinów pruskich.

Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 17,20 km²[9].

Historia | edytuj kod

 Osobny artykuł: Kalendarium historii Gołdapi. Zrujnowana Gołdap w czasie I wojny światowej

Nazwa miasta ma pochodzenie staropruskie. Galdo oznacza dolinę, podłużną nieckę a ape rzekę, co w połączeniu daje rzekę płynącą w dolinie; por. litewskie odpowiedniki gelda i upė[10][11].

Wieś Szyłajty powstała w 1565 roku z polecenia księcia Albrechta Hohenzollerna w miejscu wybranym przez starostów Rynu, Olecka i Wystruci, zasadźcą i pierwszym sołtysem był Bronisz Rostek. Prawa miejskie dawnej wsi Szyłajty nadał w 1570 r. książę pruski Albrecht Fryderyk Hohenzollern (obecna nazwa pochodzi od rzeki), uprawnił mieszczan do spławiania towarów do Królewca, połowu ryb oraz urządzania polowań na niedźwiedzie, wilki i lisy, a także uprawiania pszczelarstwa. W 1583 r. miał miejsce bunt mieszczański, skutkujący znaczącą emigracją[12]. Podczas potopu szwedzkiego w 1656 r. przez kilka tygodni w Gołdapi stacjonowały polskie wojska Dymitra Jerzego Wiśniowieckiego, przyszłego hetmana wielkiego koronnego. Tu w 1664 r. urodził się ks. Jan Jakub Gräber, polski duchowny luterański i wydawca publikacji religijnych w Królewcu. W XVIII w. przez Gołdap przebiegały dwie poczty konne: polska i litewska[13]. W 1807 r. w Gołdapi stacjonowały wojska gen. Jan Henryka Dąbrowskiego[14]. W latach 1878-1879 miasto uzyskało połączenie kolejowe z Ełkiem i Wystrucią. Zostało poważnie zniszczone w I i II wojnie światowej.

W stanie wojennym ośrodek internowania[15].

W miejscowości działało Państwowe Gospodarstwo RolneRomincki Kombinat Rolny w Gołdapi[16][17].

Demografia | edytuj kod

Według danych z 31 grudnia 2010 r. miasto miało 13 401 mieszkańców[18].

  • Piramida wieku mieszkańców Gołdapi w 2014 roku[19].


Zabytki | edytuj kod

Konkatedra NMP Matki Kościoła
  • konkatedra NMP Matki Kościoła (poewangelicka) z 1560 r., odbudowana po zniszczeniach wojennych w latach 80. XX wieku,
  • kościół św. Leona z 1894 roku,
  • dwie wieże ciśnień, w tym odremontowana wieża ciśnień z przełomu XIX i XX wieku,
  • magistrat z okresu międzywojennego,
  • zespół koszar wojskowych z lat 1906-1910, obejmujący m.in. dawne kasyno oficerskie, zbrojownię, stajnie, budynek straży pożarnej,
  • magazyn zbożowy z pocz. XX w.,
  • kamienice, wille i domy z XIX i XX w.,
  • stary cmentarz żydowski z początku XIX wieku,
  • nad zachodnim brzegiem jeziora Gołdap, opodal sanatorium „Wital”, zachowały się pozostałości zbudowanej w 1940 roku głównej kwatery wojennej dowództwa Luftwaffe (niem. Oberbefehlshaber der Luftwaffe-Hauptquartier) o kryptonimie „Robinson”, współpracującej z kwaterą Hermanna Göringa w Romintach (obecnie Krasnolesie) w Puszczy Rominckiej[20]. W czasie wojny znajdował się tu m.in. schron przeciwlotniczy, dwa schrony do pracy sztabowej ze stopami strunobetonowymi, 6 obiektów ceglanych oraz 3 duże zbiorniki przeciwpożarowe. Była tam także eksperymentalna hamownia silników odrzutowych. W nocy z 19 na 20 października 1944 roku, w obliczu nadciągającej Armii Czerwonej, na hasło „Johannisfeuer”, kompleks został zniszczony[20].
  • W rejonie miasta są znajdowane zabytki archeologiczne.

Pomniki przyrody | edytuj kod

Na terenie miasta znajdują się następujące pomniki przyrody[21]:

Panorama Gołdapi

Instytucje zajmujące się edukacją, wychowaniem i opieką | edytuj kod

Przedszkola:

  • Przedszkole Samorządowe nr 1 w Gołdapi,
  • Przedszkole Prywatne „U Kubusia Puchatka”,
  • Przedszkole Prywatne „Bajka”.

Szkoły podstawowe:

  • Szkoła Podstawowa z Oddziałami Integracyjnymi nr 1 im. Mikołaja Kopernika w Gołdapi,
  • Szkoła Podstawowa nr 2 im Marszałka Józefa Piłsudskiego w Gołdapi,
  • Szkoła Podstawowa nr 3 im T. Kościuszki w Gołdapi,
  • Szkoła Podstawowa nr 5 im. Noblistów Polskich w Gołdapi.

Szkoły ponadgimnazjalne:

  • Liceum Ogólnokształcące im Jana Pawła II w Gołdapi (ul. Popiełuszki 2)
  • Zespół Szkół Zawodowych w Gołdapi (ul. Jaćwieska 14)
Plac Zwycięstwa

Inne:

  • Dom św. Faustyny „Nie lękajcie się” w Gołdapi Caritas Diecezcji Ełckiej (ul. Wojska Polskiego 16),
  • Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna w Gołdapi (ul. Wolności 11),
  • Zespół Placówek Edukacyjno-Wychowaczych w Gołdapi (ul. Wojska Polskiego 18), w skład którego wchodzą: Ośrodek Szkolno-Wychowawczy, Bursa Szkolna i Biblioteka Pedagogiczna,
  • Biblioteka Publiczna w Gołdapi,
  • Dom Kultury w Gołdapi,
  • Państwowa Szkoła Muzyczna I st. w Gołdapi,
  • Ośrodek Sportu i Rekreacji (ul. Stadionowa 5A),
  • Kino Kultura (Plac Zwycięstwa 14).

Kultura | edytuj kod

Park w centrum Gołdapi
  • W Domu Kultury działa Galeria K-2,
  • W Domu Kultury działa kino „Kultura”,
  • Muzeum Ziemi Gołdapskiej im. Mieczysława Ratasiewicza (część Biblioteki Publicznej w Gołdapi),
  • Działała grupa fotograficzna Pro Camera Art,
  • Cykliczne imprezy: Dni Gołdapi (lipiec), Międzynarodowy Konkurs Krzyku (lipiec), Kartaczewo (sierpień), Święto Jajka (sierpień), Mazoory Style Conection! (czerwiec).

Sport | edytuj kod

W mieście działa klub piłki nożnej Rominta Gołdap, założony w 1948 roku.

Wspólnoty religijne | edytuj kod

Kościół św. Józefa

Na terenie miasta działalność religijną prowadzą następujące Kościoły i wspólnoty wyznaniowe:

Cmentarz Komunalny przy ul. Cmentarnej

Cmentarze:

  • Cmentarz Komunalny – ul. Gumbińska,
  • Cmentarz Komunalny – ul. Zadumy (nowo budowany),
  • Cmentarz Komunalny – ul. Cmentarna (stary),
  • Cmentarz Niemiecki – ul. Cmentarna,
  • Cmentarz Wojskowy z I wojny światowej – ul. Reymonta,
  • Cmentarz Wojskowy z II wojny światowej – ul. Suwalska,
  • Cmentarz Wojskowy z II wojny światowej – ul. Boczna,
  • Cmentarz Żydowski – ul. Cmentarna:

Przejście graniczne | edytuj kod

 Osobny artykuł: Przejście graniczne Gołdap-Gusiew.

Ok. czterech kilometrów na północ od centrum miasta znajduje się drogowe przejście graniczne z Rosją.

Współpraca międzynarodowa | edytuj kod

Starostwo Powiatowe

Miasta partnerskie Gołdapi[23]:

Przypisy | edytuj kod

  1. Państwowa Komisja Wyborcza: Wybory samorządowe 2014. Państwowa Komisja Wyborcza, 2014-12-01. [dostęp 2014-12-03]. [zarchiwizowane z tego adresu.
  2. a b http://www.polskawliczbach.pl/Goldap, w oparciu o dane GUS.
  3. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2018r.
  4. Sanatorium Uzdrowiskowe WITAL w Gołdapi. [dostęp 2011-11-06].
  5. Tężnie solankowe w Gołdapi. Mazury aktywnie.pl. [dostęp 2017-02-19].
  6. Park przy pijalni wód, Gołdap
  7. O nas (pol.). Zajazd Piękna Góra Rudziewicz Gołdap. [dostęp 2011-11-06].
  8. Narty na Mazurach - Piękna Góra w Gołdapi. Zajazd Piękna Góra Rudziewicz Gołdap. [dostęp 2011-11-06].
  9. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2013-07-26. ISSN 1505-5507.
  10. Informacje ogólne. Historia Gołdapi.. Baza Informacji Lokalnej Gołdap (goldap.bil-wm.pl). [dostęp 2011-07-03].
  11. signi: Zaklęte w nazwach. goldap.org.pl, 2011-03-6. [dostęp 2011-07-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-08-17)].
  12. Piotr Skurzyński, Warmia, Mazury, Suwalszczyzna, Wyd. Sport i Turystyka - Muza S.A. Warszawa 2004 ISBN 83-7200-631-8, s. 167
  13. Uchwala Nr XL/258/2017 Rady Miejskiej w Gołdapi z dnia 30 maja 2017 r., s. 38
  14. Uchwala Nr XL/258/2017 Rady Miejskiej w Gołdapi z dnia 30 maja 2017 r., s. 39
  15. Marcin Zwolski: Ośrodek Odosobnienia dla Internowanych Kobiet w Gołdapi. Encyklopedia Solidarności. [dostęp 2014-02-05].
  16. Internetowe wydanie Tygodnika Przegląd, przeglad-tygodnik.pl [dostęp 2017-11-23] .
  17. Internetowy System Aktów Prawnych
  18. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2010 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2011-06-10. ISSN 1734-6118.
  19. Gołdap polskawliczbach.pl, w oparciu o dane GUS.
  20. a b Kwatera główna Naczelnego Dowództwa Wojsk Lotniczych: Oberbefehlshaber der Luftwaffe-Hauptquartier goldap.bil-wm.pl [dostęp 2011-07-05]
  21. Wykaz pomników przyrody w województwie warmińsko-mazurskim, RDOŚ Olsztyn, styczeń 2010. [dostęp 29-04-2013].
  22. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-19] .
  23. Jacek Rakowski: Dubna nowym miastem partnerskim Gołdapi (pol.). GOLDAP.INFO, 2010-05-14. [dostęp 2012-11-27].

Bibliografia | edytuj kod

  • Tomasz Darmochwał, Marek Jacek Rumiński: Warmia Mazury. Przewodnik, Białystok: Agencja TD, 1996. ​ISBN 83-902165-0-7​, s. 210-212

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (miasto):
Na podstawie artykułu: "Gołdap" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy