Gienrich Jagoda


Gienrich Jagoda w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Jagoda (pośrodku) wizytujący budowę kanału Moskwa-Wołga (1935) tuż za nim Nikita Chruszczow Karta rejestrowa G. Jagody z 1912 r. z Ochrany

Gienrich Grigorjewicz Jagoda urodzony jako Jenoch Gierszonowicz Ijegoda[1] (ros. Генрих Григорьевич Ягода; ur. 7 listopada?/19 listopada 1891 w Łodzi[2], zm. 15 marca 1938 w Moskwie) – funkcjonariusz służb specjalnych ZSRR najwyższego szczebla. Pierwszy zastępca przewodniczącego OGPU (1926–1934), następnie komisarz ludowy spraw wewnętrznych ZSRR (1934–1936) i komisarz ludowy łączności ZSRR (1936–1937).

Spis treści

Młodość | edytuj kod

Syn Gierszona Fiszelewicza i Chasji[3], pochodził z żydowskiej rodziny rzemieślniczej[4]. Był kuzynem Jakowa Swierdłowa. Po ukończeniu szkoły średniej pracował jako farmaceuta, lub według innych źródeł – statystyk. Według oficjalnej wersji w 1907 jako szesnastolatek wstąpił do partii bolszewików, faktycznie od 1917; w 1911–1913 zesłaniec; uczestniczył w obydwu rewolucjach: lutowej i październikowej.

Rozwój kariery | edytuj kod

Karierę w aparacie bezpieczeństwa rozpoczął w 1920 wstępując do Czeka z poręki Jakowa Swierdłowa. Stalin zetknął się z nim w Carycynie i poparł dalszą karierę. Według niektórych relacji był szefem kremlowskiego laboratorium toksykologicznego i według niektórych źródeł[5] miał przyczynić się do śmierci Lenina, Maksima Gorkiego i być może Wiaczesława Mienżyńskiego – być może te informacje są jednak echem zeznań, jakie składał podczas procesów pokazowych. Od 1921 członek kolegium (prezydium) Czeka. Od 1924 drugi zastępca przewodniczącego OGPU Feliksa Dzierżyńskiego, a po jego śmierci w 1926 pierwszy zastępca szefa OGPU Wiaczesława Mienżyńskiego. Był głównym architektem i organizatorem systemu łagrowego. Był kierownikiem projektu budowy Biełmorkanału łączącego Morze Białe z Morzem Bałtyckim[6]. Otrzymał za to Order Lenina[7]. Od listopada 1931 do sierpnia 1933 kopało go blisko 300 tys. więźniów łagrów, z czego jedna trzecia zmarła w trakcie budowy.

Po śmierci Mienżyńskiego w 1934 Jagoda przejął kierownictwo nad OGPU. Po reorganizacji aparatu bezpieczeństwa w 1934 , przekształceniu OGPU w Główny Zarząd Bezpieczeństwa Państwowego i wcielenia go w lipcu do Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych (NKWD), Jagoda stanął na czele NKWD. Z rozkazu Stalina rozpoczął wielką czystkę po zabójstwie Siergieja Kirowa. W 1936 osobiście aresztował Lwa Kamieniewa i Grigorija Zinowjewa, powiązanych kiedyś z Lwem Trockim, następnie doprowadził do pokazowego pierwszego procesu moskiewskiego.

Odznaczenia | edytuj kod

Odznaczony Orderem Lenina (1933), dwukrotnie Orderem Czerwonego Sztandaru (1927, 1930), Orderem Czerwonego Sztandaru Pracy Zakaukaskiej FSRR (1932).

W 1935 r. otrzymał stopień służbowy Generalnego Komisarza Bezpieczeństwa Publicznego (odpowiednik marszałka Związku Radzieckiego) oraz zaprojektował sobie biało-niebieski mundur szamerowany złotem ze złoconym kordzikiem.

Koniec kariery i śmierć | edytuj kod

Od 1933 w narastającym konflikcie ze Stalinem, gdy nie w pełni poparł go w sprawie Riutina. Hamował śledztwo w sprawie Zinowjewa i Kamieniewa i nastawał, aby oddać ich pod sąd Biura Politycznego w pełnym składzie. W efekcie we wrześniu 1936 zwolniony ze stanowiska i mianowany komisarzem ludowym łączności ZSRR.

28 marca 1937 Jagodę podczas plenum KC WKP(b) aresztowano i oskarżono o spisek, szpiegostwo i zdradę. Podsądny w pokazowym trzecim procesie moskiewskim (2–13 marca 1938) przed Kolegium Wojskowym Sądu Najwyższego ZSRR (obok Bucharina, Rykowa i innych). 13 marca 1938 skazany na karę śmierci, degradację, pozbawienie majątku i wszelkich odznaczeń.

Rozstrzelany 15 marca 1938 roku, pochowany anonimowo.

Nie rehabilitowany. Po aresztowaniu Jagody została rozstrzelana jego żona Ida Awerbach, zaś 8-letni syn, Garik (Gienrich), pozbawiony opieki zaginął. Rozstrzelano również siostrę Jagody.

Według wcześniejszej literatury Józef Stalin podobno miał do pewnego stopnia Jagodę w ręku, dysponując zeznaniami byłego wysokiego funkcjonariusza OGPU, Michaiła Trilissera, który dezawuował przeszłość zwierzchnika i potwierdzał jego dawne związki z Ochraną (świadek ów, działający następnie w Kominternie, współwinny represji, został również zabity w 1940).

Przypisy | edytuj kod

  1. Gienach Iieguda
  2. Jagoda Gienrich G. - Encyklopedia PWN - źródło wiarygodnej i rzetelnej wiedzy, encyklopedia.pwn.pl [dostęp 2019-04-03]  (pol.).
  3. Zvi Gitelman. A Century of Ambivalence: The Jews of Russia and the Soviet Union, 1881 to the Present, 2nd expanded edition, Indiana University Press, 1988, 2001, ​ISBN 0-253-21418-1​, s. 112.
  4. Ojciec był aptekarzem, lub według innych źródeł – zegarmistrzem.
  5. T. Wittlin Commissar, 1972
  6. Mikhail Morukov: The White Sea–Baltic Canal. W: The Economics of Forced Labor: The Soviet Gulag. Paul R. Gregory, Valery Lazarev (red.). Hoover Institution Press, 2003, s. 151–162. ISBN 978-0-8179-3942-7. OCLC 654276814.
  7. Kawaler Orderu Lenina. „Gazeta Lwowska”, s. 2, Nr 78 z 8 kwietnia 1937. 

Bibliografia, linki | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Gienrich Jagoda" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy