Franz Schubert


Franz Schubert w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Franz Peter Schubert (ur. 31 stycznia 1797 w Himmelpfortgrund, zm. 19 listopada 1828 w Wiedniu) – austriacki kompozytor, prekursor romantyzmu w muzyce.

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Schubert urodził się w Himmelpfortgrund – część 9. dzielnicy Wiednia (9. Wiener Gemeindebezirk Alsergrund), w ubogiej rodzinie, jako dwunaste z czternaściorga dzieci. Jego ojciec był nauczycielem i to właśnie on rozpoczął edukację muzyczną syna. Mając sześć lat Schubert poszedł do szkoły w Lichtental pod Wiedniem. W wieku siedmiu lat został oddany pod opiekę Michała Holzera, organisty z parafialnego kościoła, aby kontynuował naukę. W 1808 został stypendystą kapeli chłopięcej w Konwikcie Cesarsko-Królewskim w Wiedniu, gdzie śpiewał w sopranach przez pięć lat, aż do mutacji głosu. Studia kompozycji rozpoczął u Antonio Salieriego w 1812. Po odejściu z Konwiktu, pracował jako nauczyciel, na wyraźnie życzenie ojca, a także by uniknąć służby wojskowej. Praca ta nie sprawiała mu żadnej satysfakcji. Okres ten był najbardziej płodnym w życiu Schuberta. Twórczość J.W. Goethego była inspiracją wielu jego utworów.

W 1818 Schubert porzucił pracę w szkole, aby zająć się swoją pasją. Został bez źródeł dochodu i tylko dzięki oddanym przyjaciołom mógł komponować. Pracował codziennie przedpołudniami, od dziewiątej rano do pierwszej po południu. Do grona licznych przyjaciół Schuberta należeli pisarze Franz Grillparzer oraz Jan Mayrhofer, kompozytorzy Franz Lachner i Anzelm Hüttenbrenner, śpiewak Jan Michał Vogl, który był wykonawcą jego pieśni, Józef von Spaun, bracia Józef i Leopold Kupelwieser, poeci Franciszek Schober i Teodor Körner. W okresie tym dawał również prywatne lekcje muzyki córkom księcia Esterházego. W zasadzie Schubert poza kilkoma wyjątkami nie opuszczał Wiednia. Do historii przeszły wieczorki muzyczne, tak zwane schubertiady, które odbywały się w kawiarniach lub domach przyjaciół. Utwory Schuberta zostały wykonane po raz pierwszy publicznie w 1820. Dwa lata później skomponował Symfonię h-moll Niedokończoną, która została odnaleziona około 40 lat po śmierci kompozytora i wykonana po raz pierwszy w 1865 pod dyrekcją Johanna Herbecka w Filharmonii Wiedeńskiej, gdzie została przyjęta z wielkim aplauzem. Około roku 1823, po odwiedzinach w domu publicznym, zaraził się chorobą weneryczną. Leczenie rtęcią osłabiło jego organizm, miało wpływ na nawrót ataków depresji i mogło przyczynić się do jego wczesnej śmierci.

Niedoceniony przez elity, umarł w Wiedniu, najprawdopodobniej na tyfus brzuszny lub gruźlicę (choć stwierdzono też obecność trującej rtęci). Zostaje w pamięci na długie lata jako król kawiarnianych i domowych spotkań muzycznych. Dopiero pierwsze wydanie jego dzieł przez Breitkopfa i Härtla, sześćdziesiąt lat po śmierci przyniosły mu należny rozgłos i uznanie.

Największe dzieła | edytuj kod

Austriacki muzykolog dr Otto Erich Deutsch skatalogował dzieła Franza Schuberta (1951) i od jego nazwiska pochodzą oznaczenia D nadawane poszczególnym utworom kompozytora. Katalog obejmuje ponad 900 utworów.

  • Symfonie:

Symfonie Franza Schuberta w kolejności chronologicznej[1]

  • Muzyka religijna

Schubert skomponował wiele utworów muzyki religijnej. Najbardziej cenione są jego wielkie formy wokalne, zwłaszcza msze. Schubert skomponował 8 mszy, w tym jedno Requiem (drugie zachowało się tylko we fragmentach) oraz kilka osobnych części mszy. Najbardziej wartościowe[4] są: Msza Nr 5 As-dur oraz Msza Nr 6 Es-dur. Warto nadmienić, że Schubert w sześciu mszach (Nr 1 – Nr 6) opuścił słowa[5]: Credo in unam sanctam catholicam et apostolicam ecclesiam[6].

Msze Franza Schuberta w kolejności chronologicznej[7]

  • Inne utwory religijne
    • Stabat mater F-dur/f-moll – oratorium, D 383
    • Lazarus (Łazarz) – oratorium, D 689 (niedokończone)
    • antyfony
    • ofertoria
    • graduały
  • Utwory fortepianowe:
    • 6 Moments Musicaux, D 780
    • 4 Impromptus, D 899
    • 4 Impromptus, D 935
    • Fantazja C-dur Wędrowiec, D 760
    • Sonaty: A-moll Op. 42, D-dur Op. 53, A-dur Op. 120, Es-dur Op. 122, A-moll Op. 143,

H-dur Op. 147, A-moll Op. 164, C-moll Op. Pośm., A-dur Op. Pośm., B-dur Op. Pośm.

  • Muzyka kameralna:
    • Kwartet smyczkowy a-moll Rosamunde, D 804
    • Kwartet smyczkowy d-moll Śmierć i dziewczyna, D 810
    • Kwartet smyczkowy G-dur, D 887
    • Kwintet smyczkowy C-dur, D 956
    • Sonata na arpeggione i fortepian, D 821
    • Kwintet fortepianowy A-dur Pstrąg op. 114
    • Trio fortepianowe B-dur, D 898
    • Trio fortepianowe Es-dur, D 929
  • Pieśni (napisał ich ponad 600):
    • Małgorzata przy kołowrotku, D 118
    • Polna różyczka, D 257
    • Król olch (tłumaczony również jako Król elfów), D 328
    • Pstrąg, D 550
    • Karzeł, D 771

Przypisy | edytuj kod

  1. Tabelę opracowano na podstawie: The New Grove Dictionary of Music and Musician, Macmillan Publisher Limited, 1980, tom 16, s.783-784; T. Chylińska, S. Haraschin, B. Schaeffer – Przewodnik koncertowy, PWM, Kraków, 1991, s. 830-838; Tadeusz Marek – Schubert, PWM, Kraków, 1988, s. 23. Numerację symfonii zawartą w tabeli można znaleźć na stronach Brytyjskiego Instytutu Franza Schuberta http://web.archive.org/web/20101130195532/http://franzschubert.org.uk/works/orch.html
  2. Zrekonstruowaną przez B. Newboulda i M. Venzago VIII Symfonię Schuberta zarejestrowano dla wytwórni Naxos http://www.naxos.com/catalogue/item.asp?item_code=8.572051
  3. Symfonia D-dur, D 936a, w drugiej edycji katalogu Deutscha otrzymała numer X. Taką numerację podtrzymuje znawca twórczości Schuberta oraz autor rekonstrukcji innych jego dzieł Brian Newbould. http://www.hyperion-records.co.uk/al.asp?al=CDA67000&f=schubert
  4. Taki pogląd wyraża m.in. Dorota Krawczyk – Mała historia muzyki kościelnej, Wydawnictwo „M”, Kraków, 2003, s.146-148.
  5. a b Tadeusz Marek – Schubert, PWM, Kraków, 1988, s. 165.
  6. Wierzę w jeden święty, powszechny i apostolski Kościół.
  7. Tabelę opracowano na podstawie: The New Grove Dictionary of Music and Musician, Macmillan Publisher Limited, 1980, tom 16, s.779-780; Tadeusz Marek – Schubert, PWM, Kraków, 1988, s. 223.
  8. Tadeusz Marek – Schubert, PWM, Kraków, 1988, s. 29.
  9. Tadeusz Marek – Schubert, PWM, Kraków, 1988, s. 42.

Bibliografia | edytuj kod

  • T. Marek Schubert, Kraków PWM 1969, wyd.II 1988.
  • A. Einstein Muzyka w epoce romantyzmu. Kraków(PWM) 1983, s. 94-11
  • D. Gwizdalanka Historia muzyki 2, Kraków (PWM) 2006, s. 199-204

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Franz Schubert" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy