Filipiny


Na mapach: 12°N 123°E/12,000000 123,000000

Filipiny w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Region Filipin Zdjęcie satelitarne Filipin

Filipiny, oficjalnie Republika Filipin (fil.: Pilipinas, Republika ng Pilipinas, ang.: Philippines, Republic of the Philippines) – państwo wyspiarskie w południowo-wschodniej Azji, położone na Archipelagu Filipińskim na Oceanie Spokojnym.

Od północy Filipiny oblewane są wodami cieśniny Luzon, od zachodu wodami Morza Południowochińskiego. Archipelag oddzielony od wyspy Borneo morzem Sulu oraz morzem Celebes od pozostałych wysp Indonezji. Od wschodu Filipiny otoczone są wodami Morza Filipińskiego. Położenie w strefie klimatu równikowego powoduje, że Filipiny narażone są na tajfuny. Bliskość pacyficznego pierścienia ognia powoduje trzęsienia ziemi. Jest to jeden z najbogatszych obszarów na świecie pod względem bioróżnorodności. Cały archipelag składa się z kilku tysięcy wysp, ale większą część powierzchni zajmują Luzon i Mindanao, pomiędzy którymi znajdują się Visayas.

Stolicą kraju jest Manila – jedna z największych metropolii globu. Filipiny mają ponad 100 mln mieszkańców i zajmują 13. miejsce na świecie pod względem liczby ludności. Dodatkowe 10 mln Filipińczyków żyje poza granicami kraju. Jednymi z pierwszych, którzy osiedlili się na archipelagu w czasach prehistorycznych byli Negryci. Później przybyły ludy austronezyjskie, a w ciągu kolejnych stuleci dotarły wpływy malajskie, chińskie, hinduskie i arabskie. W 1521 archipelag odkrył Ferdynand Magellan, a w drugiej połowie XVI wieku podbił Filip II Habsburg. W ciągu trzystu lat panowania hiszpańskiego nastąpiła prawie całkowita chrystianizacja. Pod koniec XIX wieku kontrolę nad Filipinami przejęły Stany Zjednoczone. W czasie II wojny światowej archipelag znajdował się pod okupacją japońską. Po proklamowaniu w 1946 niepodległości Filipiny doświadczyły wprowadzenia stanu wojennego przez Ferdinanda Marcosa w 1972 i obalenia jego dyktatury przez rewolucję siły ludu w 1986[4], walk z partyzantką komunistyczną i separatystami muzułmańskimi[5] oraz nieudanych prób przeprowadzenia zamachu stanu[6]. Na początku XXI wieku kraj był biedny, ale rozwija się i wzrasta liczba odwiedzających go turystów.

Spis treści

Etymologia | edytuj kod

Nazwa Filipiny pochodzi od imienia króla Hiszpanii Filipa II Habsburga. W 1543 roku hiszpański odkrywca Ruy López de Villalobos nazwał wyspy Leyte i Samar Felipinas na cześć ówczesnego księcia Asturii. Ostatecznie dla całego archipelagu przyjęła się nazwa Las Islas Filipinas. Wcześniej Hiszpanie używali określeń Islas del Poniente (dosł. Wyspy Zachodu) lub San Lázaro – nazwy wymyślonej przez Ferdynanda Magellana[7][8][9][10][11].

Oficjalna nazwa Filipin zmieniała się kilkakrotnie w historii państwa. W czasie powstania antyhiszpańskiego w latach 1896–1898 Zgromadzenie Narodowe proklamowało utworzenie Republiki Filipińskiej (República Filipina). Od wybuchu wojny amerykańsko-hiszpańskiej i powstania antyamerykańskiego do momentu powstania Wspólnoty Filipin amerykańskie władze kolonialne używały nazwy Wyspy Filipińskie (Philippine Islands). W czasie rządów amerykańskich pojawiło się także określenie Filipiny, które z czasem przyjęło się jako popularna nazwa dla kraju[12]. Po uzyskaniu niepodległości oficjalna nazwa państwa to Republika Filipin.

Geografia | edytuj kod

 Osobny artykuł: Geografia Filipin.

Największe wyspy | edytuj kod

Podział administracyjny | edytuj kod

 Osobny artykuł: Podział administracyjny Filipin.

Filipiny dzielą się na 18 regionów, a te z kolei na 82 prowincje. Regiony geograficznie pogrupowane są w 3 grupy wysp: Luzon, Visayas oraz Mindanao.

Historia | edytuj kod

 Osobny artykuł: historia Filipin.

W 1521 portugalski odkrywca Ferdynand Magellan przybył na Filipiny i przyłączył je do Królestwa Hiszpanii[13]. Kolonizacja wysp rozpoczęła się od momentu pojawienia się na nich Miguela Lópeza de Legazpi, który przybył na nie z Meksyku w 1565. Założył wówczas pierwszą europejską osadę Cebu. W 1571 została założona Manila jako stolica Hiszpańskich Indii Wschodnich. W 1898 na Filipinach wybuchło powstanie przeciwko Hiszpanom. W konflikcie uczestniczyły Stany Zjednoczone, w efekcie czego przejęły one kontrolę nad krajem. W 1916 Filipiny uzyskały poszerzenie uprawnień, a w 1934 status niezależnej wspólnoty (Philippines Commonwealth).

W 1942 Filipiny dostały się pod okupację japońską. Główną siłą oporu wobec najeźdźców był – związany z Komunistyczną Partią FilipinHukbalahap. W 1946 Filipiny uzyskały niepodległość. Po zakończeniu wojny, w 1948 wybuchło powstanie chłopskie zorganizowane przez partyzantów Hukbong, w dużej mierze wywodzących się z ruchu oporu w czasie okupacji. Powstanie zostało stłumione na początku lat 50. Głównym celem powstańców była reforma rolna i zerwanie stosunków z USA, których Filipiny były niegdyś kolonią. W 1962 roku Filipiny poparły rebelię w Brunei oraz udzieliły schronienia jej przywódcom. Wynikało to z filipińskich pretensji do tego regionu oraz niechęci do włączenia Brunei w skład Malezji[14]. W 1965 roku dyktatorskie rządy wprowadził Ferdinand Marcos. Nieudolne i skorumpowane rządy stały się przyczyną licznych wystąpień, strajków oraz kampanii partyzanckich przygotowanych przez lewicową Nową Armię Ludową oraz separatystyczny Narodowy Front Wyzwolenia Moro i Islamski Front Wyzwolenia Moro. Konflikt partyzancki zapoczątkowany w 1969 roku i trwający do dziś pochłonął około 40 tysięcy ofiar[15][16]. W 1986 w kraju dokonał się pokojowy przewrót, w wyniku którego obalona została dyktatura Marcosa (rządził od 1965), a władzę objęła Corazon Aquino, zwyciężczyni wyborów prezydenckich. W latach 1992–1998 na stanowisku szefa państwa zasiadał Fidel Ramos. W 1998 odbyły się kolejne wybory prezydenckie, wygrane przez Josepha Estradę. W styczniu 2001 Estrada został pozbawiony urzędu w wyniku oskarżenia o malwersacje finansowe. Jego miejsce zajęła wiceprezydent Gloria Macapagal-Arroyo, która wygrała wybory również w 2004. W 2010 na stanowisku zastąpił ją Benigno Aquino III. W 2016 wybory wygrał Rodrigo Duterte, który zaczął swoje rządy 30 czerwca.

Ważniejsze daty | edytuj kod

  • Święto narodowe Dzień Niepodległości, 12 czerwca (1898 – uwolnienie spod panowania Hiszpanii)

Polityka | edytuj kod

Siły zbrojne | edytuj kod

Filipiny dysponują trzema rodzajami sił zbrojnych: siłami lądowymi, marynarką wojenną oraz siłami powietrznymi[17]. Uzbrojenie sił lądowych Filipin składało się w 2014 z: 531 opancerzonych pojazdów bojowych oraz 270 zestawów artylerii holowanej[17]. Marynarka wojenna Filipin dysponowała w 2014: 28 okrętami obrony przybrzeża, 11 korwetami oraz trzema fregatami[17].

Wojska filipinskie w 2014 roku liczyły 220 tys. żołnierzy służby czynnej oraz 430 tys. rezerwistów. Według rankingu Global Firepower (2014) filipińskie siły zbrojne stanowią 37. siłę militarną na świecie, z rocznym budżetem na cele obronne w wysokości 3 mld dolarów (USD)[17].

 Zobacz też: Filipińskie Siły PowietrzneFilipińskie Siły Ekspedycyjne do Korei.

Demografia | edytuj kod

Religia | edytuj kod

Struktura religijna kraju w 2010 roku według Pew Research Center[18][19]:

18 września 2014 władze filipińskie zarejestrowały Filipiński Kościół Prawosławny, podlegający Patriarchatowi Moskiewskiemu[20].

Miasta | edytuj kod

Metro Manila, zwane także Regionem Stołecznym, obejmuje właściwe miasto Manila oraz 15 sąsiednich miast i jedną gminę. Dziesięć z nich plasuje się na liście dwudziestu największych miast Filipin. Metro Manila liczy ok. 11 milionów mieszkańców i jest jedną z największych aglomeracji na świecie. Obszar Wielkiej Manili (Greater Manila), w skład którego wchodzą fragmenty pobliskich prowincji, liczy ok. 20 milionów mieszkańców[21][22]. Ważnymi ośrodkami miejskimi są także Davao i Cebu City.

Poniższe zestawienie przedstawia dziesięć największych pod względem liczby ludności miast Filipin[23]:

Turystyka | edytuj kod

W 2015 roku kraj ten odwiedziło 5,361 mln. turystów (10,9% więcej niż w roku poprzednim), generując dla niego przychody na poziomie 5,276 mld dolarów[24].

Atrakcje turystyczne:

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. East & Southeast Asia :: Philippines (ang.). Central Intelligence Agency. [dostęp 2011-03031].
  2. The World Factbook – Central Intelligence Agency, cia.gov [dostęp 2017-10-10]  (ang.).
  3. a b c d Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2017: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2018 (ang.). [dostęp 11-06-2018].
  4. FranciszekF. Czech FranciszekF., Klany, media i siła ludu, „Miesięcznik Znak”, 2016 [dostęp 2016-04-24] .
  5. FranciszekF. Czech FranciszekF., Separatyzm islamski na Filipinach po 11 września 2001 roku, MonikaM. Banaś, JoannaJ. Dziadowiec (red.) [w:] Współczesne transformacje: Kultura - polityka - gospodarka [online], Kraków 2013, s. 71-86 [dostęp 2004-04-24] .???
  6. FranciszekF. Czech FranciszekF., Dryfujący barangay: Konfiguracja kultury politycznej Filipin, MonikaM. Banaś (red.) [w:] Teoretyczne i praktyczne problemy kultury politycznej [online], Kraków 2014 .???
  7. William Henry Scott (historian): Barangay: Sixteenth-century Philippine Culture and Society. Ateneo de Manila University Press, 1994, s. 6. ISBN 971-550-135-4.
  8. Chapter 4. Magellan’s Successors: Loaysa to Urdaneta. Two failures: Grijalva and Villalobos. W: Oskar Spate: The Spanish Lake – The Pacific since Magellan, Volume I. Taylor & Francis, 1979, s. 97. ISBN 0-7099-0049-X.
  9. The Pacific Basin: A History of Its Geographical Exploration. American Geographical Society, 1967, s. 369.
  10. Encyclopedia of the Philippines, Volume 15. Wyd. 3rd. E.Floro, 1957, s. 46.
  11. The Cambridge History of Southeast Asia – Volume One, Part Two – From c. 1500 to c. 1800. Cambridge: Cambridge University Press, 1999, s. 12. ISBN 0-521-66370-9.
  12. Manuel L. Quezon III: The Philippines are or is? (ang.). The Daily Dose, 2005-03-28. [dostęp 2011-03-31].
  13. Gregorio F. Zaide, Sonia M. Zaide: Philippine History and Government, Sixth Edition. All-Nations Publishing Company, 2004.
  14. W.S. Southmayd (1962). Revista Visión. Vol. 24.
  15. „The Never Ending War in the Wounded Land: The New People’s Army on Samar”. University of Calgary.
  16. Ivan Molloy. „Revolution in the Philippines – The Question of an Alliance Between Islam and Communism”.
  17. a b c d Philippines (ang.). Global Firepower. [dostęp 2014-08-21].
  18. Religious Composition by Country, in Percentages. The Pew Research Center. [dostęp 2014-06-20].
  19. Christian Population as Percentages of Total Population by Country. The Pew Research Center. [dostęp 2014-06-20].
  20. Serwis Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego –Filipiny: masowa konwersja na prawosławie [dostęp: 20.11.2014.]
  21. Demographia World Urban Areas (World Agglomerations) (ang.). Demographia, 04-2011. [dostęp 2011-04-20].
  22. World: metropolitan areas (ang.). World Gazetteer, 2010. [dostęp 2011-04-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-09-30)].
  23. 2007 Census of Population – Population and Annual Growth Rates by Region, Province, and City/Municipality: 1995, 2000, 2007 (ang.). National Statistics Office, 2007. [dostęp 2011-04-20].
  24. UNWTO Tourism Highlights, 2016 Edition (ang.). UNWTO, 2016. s. 9. [dostęp 2016-10-04].

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (państwo niepodległe):
Na podstawie artykułu: "Filipiny" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy