Braniewo


Na mapach: 54°22′46″N 19°49′11″E/54,379444 19,819722

Braniewo w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Braniewo (dawn. pol. Brunsberga[3], niem. Braunsberg) – miasto na Warmii w województwie warmińsko-mazurskim, siedziba powiatu braniewskiego. Położone jest na Równinie Warmińskiej, nad rzeką Pasłęką w pobliżu ujścia do Zalewu Wiślanego.

Najstarsze miasto na Warmii i jej pierwsza stolica. Dawniej port morski i miasto hanzeatyckie. W latach 1466–1772 w obrębie Korony Królestwa Polskiego. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa elbląskiego.

Według danych na dzień 31 grudnia 2017 roku miasto liczyło 17 074 mieszkańców[4].

Spis treści

Dane ogólne | edytuj kod

Położone na obu brzegach rzeki Pasłęki, w pobliżu ujścia do Zalewu Wiślanego, od XIII wieku do końca XVIII w. morski port handlowy. Do lat dziewięćdziesiątych XX wieku lokalny ośrodek przemysłowy; m.in. przemysł elektrotechniczny, skórzany, spożywczy (browar i mleczarnia). Braniewo jest jedną z najmniejszych miejscowości oraz jedyną na Warmii mogącą się poszczycić własnym ogrodem zoologicznym[5].

Przemysł w Braniewie składa się głównie z małych firm. Z zakładów produkcyjnych prym wiedzie Browar Namysłów (15 października 2014 roku rozpoczęto, a właściwie wznowiono po przerwie produkcję piwa)[6] oraz fabryka mebli Okmed. Przez miasto przebiega normalnotorowa oraz szerokotorowa linia kolejowa (nr 217), co pozwoliło wybudować w Braniewie terminale przeładunkowe takie jak Polfrost Terminal, Logistic Port Braniewo, Cargosped, Glob-Terminal.

W 2011 roku nieopodal Braniewa rozpoczęto poszukiwanie gazu łupkowego. Od końca marca 2011 do czerwca 2011 roku na zlecenie Talisman Energy 115 pracowników Geofizyki Kraków prowadziło w okolicach Braniewa badania sejsmiczne. W listopadzie 2011 roku między Rogitami a Młotecznem powstał odwiert Rogity-1. Badania geologiczne przeprowadzone w latach 2011–2014 potwierdziły występowanie na głębokości 3 km złóż nie tylko gazu łupkowego, ale również pokładów ropy naftowej[7]. Wyniki badań określono jako „wysoce zachęcające”. Planowana jest kolejna lokalizacja odwiertu Rogity-2[8].

Strukturę społeczną miasta charakteryzuje duży udział formacji mundurowych:

W latach 1948–1950 stacjonował tu sztab 3 batalionu Ochrony Pogranicza, a następnie Szkoła Podoficerska Łączności WOP.

W Braniewie funkcjonowało Stado Ogierów Braniewo[9]. W 1994 roku po przekształceniu jako Stado Ogierów Skarbu Państwa Braniewo[10]. Następnie zlikwidowane[11]. Obecnie jest tu stadnina koni.

Struktura powierzchni | edytuj kod

Według danych z 2002 roku[12] Braniewo ma obszar 12,36 km², w tym:

  • użytki rolne: 28%
  • użytki leśne: 0%

Miasto stanowi 1,03% powierzchni powiatu.

Historia | edytuj kod

Braniewo w XIII wieku na terenie dominium warmińskiego Chorągiew miasta Braniewa (Banderium Ciuitatis Brunszberg) zdobyta w bitwie pod Grunwaldem i odwzorowana przez Jana Długosza w Banderia Prutenorum Braniewo (jako Brunsberg) na mapie Polski z 1562 roku

Pierwsze miasto Warmii | edytuj kod

Na początku XIII wieku wybrzeża Zalewu Wiślanego zamieszkane były przez staropruskie plemię Warmów. Prawdopodobnie już w latach 30. Krzyżacy prowadzący – przy wsparciu również rycerstwa polskiego – podbój Prus założyli nad dolną Pasłęką drewniany zamek, który miał kontrolować przeprawę przez rzekę oraz jej niedalekie ujście do Zalewu Wiślanego. Wokół zamku wkrótce powstała osada. Według niektórych badaczy zamek i osada stanęły na miejscu dawnego staropruskiego grodu[13].

Pierwsza osada przyzamkowa powstała około 1240 roku i już w 1242 roku została najechana i zniszczona przez Prusów. W 1243 roku teren wokół miasta wszedł w obręb dominium biskupa warmińskiego, który w tym miejscu postanowił ulokować siedzibę biskupstwa. Jednak w odbudowie przeszkodziło I powstanie pruskie. Po pokonaniu Prusów i zawarciu układu pokojowego przystąpiono około 1250 roku do odbudowy zamku i miasta, przy czym zmieniono lokację na prawy brzeg rzeki.

W roku 1254 biskup warmiński Anzelm nadał osadzie prawa miejskie na prawie lubeckim. Miastu nadano nazwę Brunsberg (w XIV-wiecznej kronice Piotra z Dusburga zapisane jako Brunsbergk), która z czasem przybrała formę Braunsberg. W średniowiecznym niemieckim nazwa ta oznacza "gród Brunona" lub "zamek Brunona"[14] (w spolszczeniu Brunsberga lub Braniewo z tym samym znaczeniem). Według XVIII-wiecznego historyka Johanna Friedricha Goldbecka[15] miasto nazwano tak na cześć Brunona ze Schauenburku, biskupa Ołomuńca na Morawach, który towarzyszył wówczas królowi czeskiemu Przemysłowi Ottokarowi II w krucjacie do Prus[16] (Bruno ze Schauenburku jest także założycielem morawskiego miasta Brušperk, które nosi identyczną niemiecką nazwę Braunsberg). Według innych historyków nazwa mogła nawiązywać do postaci Brunona z Kwerfurtu, męczennika, który zginął podczas misji do Prus w 1009 roku[17].

W 1261 roku gród uległ całkowitemu zniszczeniu w wyniku II powstania pruskiego. W 1274 roku miasto zostało wzniesione ponownie na nowym miejscu (ponownie na lewym brzegu rzeki) i 1 kwietnia 1284 roku otrzymało z rąk biskupa Henryka Fleminga nową lokację ponownie na prawie lubeckim. Po roku 1273 roku został wzniesiony murowany zamek biskupi, następnie rozbudowany pod koniec XIII i w XIV w. (zamek ten został rozebrany w latach 1873–1874 oraz 1928–1930, jedyną jego pozostałością jest wieża bramna z kaplicą).

Braniewo jest najstarszym miastem na Warmii. Było też pierwszą siedzibą biskupów warmińskich i siedzibą katedry diecezjalnej oraz funkcjonującej przy katedrze kapituły warmińskiej, można je zatem uznać za pierwszą stolicę Warmii. Jednak już w 1278 roku Henryk Fleming po zniszczeniach pruskich przeniósł stolicę biskupstwa – katedrę i kapitułę – do Fromborka. Natomiast w 1340 roku przeniesiono z Braniewa również siedzibę biskupów, początkowo na krótko do Ornety, a w 1350 roku do Lidzbarka Warmińskiego. Komornictwo braniewskie było jednym z siedmiu komornictw na Warmii podlegającym władzy biskupów warmińskich (pozostałe trzy podlegały władzy kapituły).

Od XIII wieku miasto było ważnym ośrodkiem handlowym oraz jedynym warmińskim portem morskim (dopiero pod koniec XVIII wieku zdegradowanym przez port w Piławie). Od 1358 roku było członkiem Hanzy, co zapewniało mu kupiecką autonomię w granicach warmińskiego dominium biskupiego. Z miast Warmii tylko Braniewo i Frombork były lokowane na prawie lubeckim, co związane było z ich nadmorskim charakterem i przynależnością do Zawiązku Hanzeatyckiego (pozostałe miasta Warmii lokowane były na prawie chełmińskim).

W czasie wojen polsko-krzyżackich miasto wystawiało oddziały, które walczyły po stronie krzyżackiej. W bitwie pod Grunwaldem miasto Braniewo wystawiło własną chorągiew (liczącą prawdopodobnie około 200–500 zbrojnych), niezależnie od dwóch pozostałych warmińskich chorągwi – biskupiej i kapitulnej. Chorągiew braniewska znakowała się banderą z dwoma krzyżami, białym i czarnym, co nawiązywało do symboliki hanzeatyckiej.

Ze względu na szybki rozwój miasta, a być może w celu osłabienia rosnącego znaczenie mieszczan, w 1342 roku obok „starej Brunsbergi” biskup Herman z Pragi założył konkurencyjne Nowe Miasto, położone na drugim (prawym) brzegu Pasłęki. Nowe Miasto nie osiągnęło większego znaczenia, a w 1773 roku[18] zostało połączone administracyjnie ze starym miastem.

W Rzeczypospolitej | edytuj kod

Braniewo (jako Braunsburg) na "Mapie Świętej Warmii" z 1755 roku Widok Braniewa na miedziorycie z 1684 r.

W 1454 roku podczas wojny trzynastoletniej Braniewo poparło działania antykrzyżackiego Związku Pruskiego, a mieszczanie częściowo zburzyli zamek biskupi. W latach 1466–1772 oba miasta znajdowały się w granicach Księstwa Warmińskiego, będącego częścią Prus Królewskich Korony Królestwa Polskiego I Rzeczypospolitej.

Od połowy XVI wieku Braniewo stało się jednym z głównych ośrodków kontrreformacji w Polsce. Od 1565 roku miało tu swą siedzibę pierwsze na ziemiach polskich kolegium jezuickie Colegium Hosianum założone przez biskupa Stanisława Hozjusza. Jego zadaniem miało być niesienie misji rekatolicyzacji w Skandynawii i Prusach. Dzięki temu Braniewo stało się znaczącym ośrodkiem szkolnictwa i kultury. Słynne kolegium jezuickie (Collegium Hosianum) powstało w 1565 roku, a następnie seminarium diecezjalne (1567). W 1578 roku jezuici uruchomili seminarium papieskie (alumnat papieski). W 1589 roku powstała prywatna oficyna drukarska, która w 1697 roku wykupiona została przez jezuitów.

Wielokrotnie (aż do 1738 r.) podejmowano starania o utworzenie uniwersytetu (bezowocnie). Spadkobiercą tradycji Hosianum było Liceum Hosianum, działające w Braniewie w latach 1818–1944. W 1780 roku Collegium Hosianum po kasacie jezuitów, przekształcone przez władze pruskie w Gymnasium Academikum, a od 1818 roku w Liceum Hosianum, przemianowane w 1912 roku na Akademię Państwową.

W 1624 roku ludność miasta została zdziesiątkowana przez epidemię dżumy, w latach 1626–1635 ma miejsce okupacja szwedzka, która wyniszczyła miasto gospodarczo i była okresem grabieży dokonywanych przez okupanta. W 1657 roku do Braniewa wkroczyły wojska elektorskie, które zajęły miasto tytułem zabezpieczenia pożyczki zaciągniętej przez Polskę na prowadzenie wojny ze Szwedami, opuściły miasto w 1663 roku. W 1703 roku rozpoczęła się druga, sześcioletnia okupacja szwedzka[19].

Od XV w. w Braniewie rozwijało się złotnictwo. Do najlepszych artystów warmińskiego baroku należał rzeźbiarz Jan Frey (zm. ok. 1784 r.) oraz malarz Jan Lossau (1712 – po 1788 r.). W czasach wojen szwedzkich miasto, wielokrotnie niszczone i grabione z kosztowności, podupadło.

Okres pruski | edytuj kod

Kolegium jezuickie Hosianum w Braniewie Braniewo, rynek (1900)

W wyniku pierwszego rozbioru oraz sekularyzacji Warmii w 1772 roku anektowane przez Prusy Braniewo zostało stolicą powiatu w prowincji Prusy Wschodnie (rejencja królewiecka) oraz siedzibą garnizonu. Burzliwie się rozwijało (szkolnictwo, stocznia, drobny przemysł i rzemiosło). Brunsberga i okolice pozostały katolicką wyspą w morzu pruskiego protestantyzmu.

Do końca XVIII w. znajdował się tu port handlowy oraz stocznia (do 1905 r.), w której budowano statki morskie. W 1807 i 1812 roku miasto było zajmowane przez armię napoleońską. W 1852 roku to tutaj otwarto pierwszą w Prusach linię kolejową na odcinku Braniewo-Kwidzyn. W 1854 roku zbudowano w Braniewie synagogę, która istniała do 1938 roku. W 1887 roku powstała Szkoła Rolnicza, pierwsza w Prusach Wschodnich, w 1919 roku całe miasto zostało zelektryfikowane. W chwili wybuchu II wojny światowej liczyło 21 tys. mieszkańców.

Wyzwolenie i powrót do Polski | edytuj kod

Radziecki czołg T-34 w Braniewie

W lutym i marcu 1945 roku wskutek walk Armii Czerwonej z wojskami hitlerowskimi śmierć (likwidacja tzw. kotła braniewskiego) poniosły tysiące cywili, w przeważającej części uchodźców z Prus Wschodnich. Liczyli oni na ewakuację drogą morską z Mierzei Wiślanej, a ponieśli śmierć podczas bombardowania Braniewa oraz skutego lodem Zalewu Wiślanego.

20 marca 1945 roku oddziały 5 armii pancernej gwardii, 48 armii i 50 armii 2 Frontu Białoruskiego pod dowództwem marszałka Konstantego Rokossowskiego przełamały opór wojsk hitlerowskich i zajęły Braniewo (patrz: operacja wschodniopruska). W wyniku walk Braniewo zostało zniszczone (w 85%). Na założonym na zachód od miasta cmentarzu pochowano 31 371 żołnierzy Armii Czerwonej, którzy polegli w walkach w rejonie Zalewu Wiślanego, przy zajmowaniu Iławy, Barczewa, Kętrzyna, Reszla, Nidzicy i Szczytna (znajduje się tu 750 zbiorowych mogił i 18 grobów generalicji)[20]. Cmentarz Żołnierzy Armii Radzieckiej w Braniewie jest największą w Europie nekropolią pod względem liczby pochowanych żołnierzy Armii Czerwonej. Większość grobów jest bezimienna.

Po II wojnie światowej przywrócono przedrozbiorową, słowiańską nazwę miasta – Braniewo[21][22]. Nie odbudowano starego miasta (chociaż było to możliwe), w tym ratusza i słynnego Kamiennego Domu zastępując je pawilonami handlowymi z prefabrykatów. Braniewo było najbardziej zniszczonym miastem na Warmii i w województwie, w którym się obecnie znajduje, a także jednym z najbardziej zniszczonych miast Polski w 1945 roku. W latach 1975–1998 miasto było siedzibą urzędu gminy w północno-wschodniej części województwa elbląskiego. Od 1999 roku należy do województwa warmińsko-mazurskiego i jest siedzibą powiatu.

Demografia | edytuj kod

Amfiteatr w Braniewie

Dane z 31 grudnia 2014 roku[23]

  • Piramida wieku mieszkańców Braniewa w 2014 roku[24].


Zabytki | edytuj kod

Wieża bramna dawnego Zamku Biskupiego z XIII w. – najstarszy zachowany obiekt murowany na Warmii Sanktuarium Świętego Krzyża Cerkiew greckokatolicka pw. Świętej Trójcy

Oratorium Braniewskie „Mikołaj Kopernik” | edytuj kod

W 2010 roku powstało oratorium, które Braniewo pierwsza stolica Warmii dedykuje Kopernikowi[25][26][27][28]. Utwór został skomponowany przez Piotra Pawła Pałkę, libretto napisała siostra Miriam Brzozowska OCD – karmelitanka ze Spręcowa. Premiera oratorium miała miejsce 22 maja 2010 o godz. 17:00 w bazylice św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Braniewie, po zakończeniu uroczystości ponownego pochówku Mikołaja Kopernika we Fromborku. Utwór wykonał chóru Voce Angeli oraz orkiestra Dell’Arte pod dyrekcją Piotra Pawła Pałki. Solistami byli Elżbieta Towarnicka (sopran) oraz Marcin Jajkiewicz (tenor), recytację poprowadził Piotr Chomik. Oratorium było transmitowane przez Polskie Radio Olsztyn, Radio Maryja[29] i Telewizję Trwam. Patronat honorowy nad oratorium objął arcybiskup metropolita warmiński Wojciech Ziemba oraz burmistrz Braniewa Henryk Mroziński.

Transport | edytuj kod

Neogotycki budynek dworca kolejowego

Znaczny węzeł kolejowy i drogowy.

DK nr 54 – Braniewo w kierunku przejścia granicznego w Gronowie

Linie kolejowe łączą Braniewo z wieloma miastami:

W mieście krzyżują się drogi krajowe oraz wojewódzkie:

Komunikację autobusową zapewniają przedsiębiorstwa PKS Elbląg, PKS Bartoszyce oraz przewoźnicy prywatni. Braniewo posiada bezpośrednie połączenia autobusowe z Warszawą, Gdańskiem, Elblągiem, Bartoszycami, Lidzbarkiem Warmińskim, Węgorzewem, Pieniężnem, Ornetą, Pasłękiem, Fromborkiem oraz okolicznymi mniejszymi miejscowościami. Istnieje też międzynarodowe połączenie autobusowe do Kaliningradu.

Przystań żeglarska | edytuj kod

W ramach projektu „Pętla Żuławska – rozwój turystyki wodnej” wybudowana w 2011 roku została przystań żeglarska na rzece Pasłęce, która zlokalizowana jest przy ul. Portowej. Przystań pozwala na cumowanie w mieście jachtów i małych łodzi. Dostęp do przystani drogą wodną możliwy jest z Zalewu Wiślanego przez port w Nowej Pasłęce[30].

Wspólnoty wyznaniowe | edytuj kod

Dom Prowincjalny Zgromadzenia Sióstr św. Katarzyny Cerkiew prawosławna pw. Przemienienia Pańskiego

Na terenie miasta działalność religijną prowadzą następujące Kościoły i związki wyznaniowe:

Organizacje społeczne | edytuj kod

Muzeum Ziemi Braniewskiej
Towarzystwo Miłośników Braniewa

Stowarzyszenie prowadzi m.in. następujące działania: budzenie wśród mieszkańców umiłowania do Braniewa, zapoznanie społeczeństwa z historią oraz dorobkiem kulturalnym miasta oraz ochrona zabytków Braniewa. Formą działania jest upamiętnianie wydarzeń i wybitnych postaci z historii, organizacja cyklicznych wykładów, wystaw i wydawanie publikacji[33]. Towarzystwo opiekuje się również założonym w 2016 roku Muzeum Ziemi Braniewskiej.

OTOZ Animals

Na terenie gminy i miasta Braniewo działa o 2009 roku inspektorat Ogólnopolskiego Towarzystwa Ochrony Zwierząt „Animals”. Co roku w październiku w Braniewskim Centrum Kultury organizowana jest Gala na Rzecz Zwierząt, której celem jest zebranie funduszy na działalność inspektoratu.

Klub Seniora „Wrzos”

Celami stowarzyszenia jest działalność charytatywna, podtrzymywanie tradycji narodowej, pielęgnowanie polskości oraz rozwój świadomości narodowej, obywatelskiej i kulturowej.

Stowarzyszenie Pomocy Społecznej „Socjal”

Organizacja zajmuje się pomocą społeczna, w tym pomocą rodzinom i osobom w trudnej sytuacji życiowej oraz wyrównywaniem szans tych rodzin i osób.

Braniewskie Stowarzyszenie Abstynenckie

Stowarzyszenie zajmuje się pomocą osobom uzależnionym w wyjściu z nałogu.

Stowarzyszenie Wspierania Inicjatyw na Rzecz Osób Niepełnosprawnych „Winron”

Zadaniem stowarzyszenia jest szeroko rozumiana pomoc osobom niepełnosprawnym.

Sport | edytuj kod

  • Zatoka Braniewo – judo, aikido, boks
  • Zatoka Braniewo – lekkoatletyka,
  • Zatoka Braniewo – brydż (III liga-Olsztyn)
  • Zatoka Braniewo – piłka nożna (IV liga)
  • Gmina Braniewo – piłka nożna (A klasa)
  • Sparta Braniewo – piłka siatkowa

4 września 2000 roku z Braniewa wystartował 57 Tour De Pologne. W Braniewie swój początek miał 31,32,33,34 i 35 Rajd Kormoran. 26 września 2009, 2 października 2010 oraz 1 października 2011 w Braniewie odbyły się Mistrzostwa Polski w Pro Evolution Soccer.

20 maja 2011 roku nastąpiło oficjalne otwarcie basenu w Braniewie, zainaugurowane tradycyjnym skokiem burmistrza do wody w garniturze. Również od 2011 roku organizowane są w Braniewie Otwarte Mistrzostwa Braniewa w Aquathlonie oraz Mistrzostw Polski Nauczycieli oraz Mistrzostw Polski Dziennikarzy i Aktorów w Aquathlonie[34]. Od 2016 roku organizowany jest w Braniewie Bieg Hozjusza (na dystansie 10 km).

Współpraca krajowa i międzynarodowa | edytuj kod

Miasto należy do następujących organizacji i stowarzyszeń:

  • Związek Miast Polskich
  • Związek Miast i Gmin Morskich
  • Komunalny Związek Gmin Nadzalewowych
  • Stowarzyszenie Gmin Rzeczypospolitej Polskiej Euroregion Bałtyk
  • Stowarzyszenie na Rzecz Reformy Szkolnej
  • Związek Miast Hanzeatyckich (nieformalnie) – Związek Nowej Hanzy.

Miasta partnerskie | edytuj kod

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Dane Głównego Urzędu Statystycznego: Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2008 r.). [dostęp 2009-10-01].
  2. Braniewo w liczbach w oparciu o dane GUS.
  3. Brunsberg, Brunsberga, Brunsberk w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. I: Aa – Dereneczna. Warszawa 1880., s. 387–388.
  4. Braniewo (warmińsko-mazurskie) » mapy, nieruchomości, GUS, noclegi, szkoły, regon, atrakcje, kody pocztowe, wynagrodzenie, bezrobocie, zarobki, tabele, edukacja, przedszkola, demografia, Polska w liczbach [dostęp 2019-02-26]  (pol.).
  5. Zoo w Braniewie - jedyne na Warmii i Mazurach. mojemazury.pl. [dostęp 2015-01-13].
  6. Browar Namysłów wprowadził do sprzedaży nową markę – Braniewo. elblag.net. [dostęp 2015-01-13].
  7. Braniewo: San Leon czeka na ropę z łupków. gazlupkowy.pl. [dostęp 2015-01-15].
  8. San Leon zapowiada kolejny odwiert za ropą łupkową. gazlupkowy.pl. [dostęp 2015-01-15].
  9. Internetowy System Aktów Prawnych.
  10. Internetowy System Aktów Prawnych.
  11. Koń polski – Archiwum tygodnika „Polityka”.
  12. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset. regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  13. Hipoteza ta nie znajduje potwierdzenia w źródłach
  14. Germańskie imię Bruno pochodzi od brünne, braun "niedźwiedź, brunatny". Możliwe, że pierwotna nazwa miasta posiadała końcówkę -burg "miasto, zamek" (jak w nazwie Fromborka Frauenburg lub Malborka Marienburg) i dopiero z czasem zmieniła się w -berg dosł. "góra". Niemniej w średniowieczu używano również końcówki -berg wymiennie z -burg do tworzenia nazw miast. W tym znaczeniu słowo "góra" nabiera poetyckiego lub symbolicznego znaczenia "gród" (jak nazwie Królewca Königsberg). Co ciekawe, na Mapie Świętej Warmii z 1755 roku miasto nazwano Braunsburg.
  15. Johann Friedrich Goldbeck: Volständige Topographie des Königreichs Preussen. Band 1: Topographie von Ost-Preussen, Königsberg and Leipzig 1785, S. 20–21.
  16. Przemysław Ottokar II stanął na czele wojsk krzyżackich w wyprawie do Prus Dolnych i Sambii w latach 1254-1255. Dzięki jego wsparciu Zakon krzyżacki zdołał podbić plemiona w północnych Prusach. Król czeski założył wówczas miasto nazwane na jego cześć Królewcem.
  17. Scriptores rerum Prussicarum: die Geschichtsquellen der Preussischen' ..., pod redakcją Theodor Hirsch, Max Töppen, Ernst Gottfried Wilhelm Strehlke, Lipsk 1861, tom 1, s. 119
  18. Stanisław Archemczyk, Alojzy Szorc, Braniewo, Olsztyn 1995, s.196
  19. Piotr Skurzyński Warmia, Mazury, Suwalszczyzna Wyd. Sport i Turystyka – Muza S.A. Warszawa 2004 ​ISBN 83-7200-631-8​ s. 92–93
  20. Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939–1945, CzesławC. Czubryt-Borkowski (oprac.), ZygmuntZ. Czarnocki (oprac.), Warszawa: Sport i Turystyka, 1988, s. 180, ISBN 83-217-2709-3, OCLC 830085367 .
  21. Zarządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 7 maja 1946 r. (M.P. z 1946 r. nr 44, poz. 85).
  22. Brunsberg/Braniewo, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom I.
  23. Ludność. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym. Stan w dniu 31 XII 2014 r. (strona 104). [dostęp 2015-07-24].
  24. Braniewo polskawliczbach.pl, w oparciu o dane GUS.
  25. Wspaniałe oratorium ku czci astronoma – w serwisie „Braniewiak” [dostęp 2012-07-20].
  26. Oratorium Braniewskie „Mikołaj Kopernik” – w oficjalnym serwisie miasta Braniewo [dostęp 2012-07-20].
  27. Prapremiera Oratorium Braniewskiego „Mikołaj Kopernik” – w serwisie Voce Angeli [dostęp 2012-07-20].
  28. Oratorium Braniewskie „Mikołaj Kopernik” – w serwisie Voce Angeli [dostęp 2012-07-20].
  29. Oratorium Braniewskie „Mikołaj Kopernik” – transmisja w Radiu Maryja z Bazyliki Mniejszej pw. św. Katarzyny w Braniewie [dostęp 2012-07-20].
  30. Przystań żeglarska w Braniewie. navimorinvest.eu. [dostęp 13 maja 2014].
  31. A. Kopiczko, Panorama wyznaniowa województwa olsztyńskiego po II wojnie światowej, s. 63, 64.
  32. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-19] .
  33. SuperS. User SuperS., Historia Braniewa - nieznane wydarzenia - Towarzystwo Miłośników Braniewa, historiabraniewa.hekko.pl [dostęp 2017-10-01] .
  34. Otwarte Mistrzostw Braniewa w Aquathlonie. brbraniewo.pl. [dostęp 2015-01-13].
  35. Braniewianie w Münster. 60 lat współpracy, braniewo.wm.pl [dostęp 2019-01-24]  (pol.).
  36. Miasto Braniewo - Informacje o Braniewa, www.braniewo.wlux.pl [dostęp 2019-01-24] .
Błąd w przypisach: Znacznik <ref> o nazwie „Braniewo warmińsko mazurskie”, zdefiniowany w <references>, nie był użyty wcześniej w treści.BŁĄD PRZYPISÓW

Bibliografia | edytuj kod

  • A. Rzempołuch, Przewodnik po zabytkach sztuki dawnych Prus Wschodnich. Agencja Wyd. „Remix”, Olsztyn 1993.
  • Tomasz Darmochwał, Marek Jacek Rumiński: Warmia Mazury, przewodnik. Białystok: Agencja TD, 1996. ​ISBN 83-902165-0-7​, s. 106–107.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Braniewo" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy