Bitwa pod Olzą


Bitwa pod Olzą w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Bitwa pod Olzą miała miejsce 23 maja 1921 r. podczas III powstania śląskiego, na południowym odcinku frontu powstańczego pod miejscowością Olza w powiecie wodzisławskim, pomiędzy powstańcami śląskimi głównie z 14 Wodzisławskiego Pułku Piechoty a niemieckim Freikorpsem i Selbstschutzem. Była drugim pod względem skali starciem polsko-niemieckim podczas powstań śląskich.

Spis treści

Geneza | edytuj kod

Po wybuchu III powstania śląskiego, siły powstańcze szybko opanowały tereny ziemi wodzisławskiej. Do większych walk doszło jedynie 3 maja 1921 w Wodzisławiu, po czym front ustabilizował się przebiegając linią rzeki Odry od granicy polsko-czechosłowackiej aż po Brzezie nad Odrą[1]. Niepowodzeniem w tym rejonie zakończyła się próba zdobycia Ostroga, wschodniego przedmieścia Raciborza i w efekcie zdobycia miasta oraz opanowania prawobrzeżnej Odry od Raciborza aż po Bierawę i Koźle[2]. W okolicach Olzy linia rzeki była obsadzana przez pododdziały 14 Wodzisławskiego Pułku Powstańców Śląskich[3]. Pułk ten wchodził w skład Grupy Południe pod dowództwem p.płk Bronisława Sikorskiego, której sztab znajdował się w Wodzisławiu[4]. W dniu 21 maja 1921 r. rozpoczęła się bitwa w rejonie Góry Świętej Anny. 22 maja 1921 r. dowódca 14 Wodzisławskiego Pułku Piechoty por. Józef Michalski wyjechał z częścią oddziałów w kierunku Góry Świętej Anny, tym samym osłabiając front Grupy Południe nad rzeką Odrą[1]. W tym czasie do działań w rejonie Olzy, przystąpili Niemcy, gdyż strona niemiecka próbowała zakamuflować główny atak planowany w rejonie Góry Świętej Anny, oraz uniemożliwić przysyłanie wspomnianych posiłków powstańczych na front pod Górą Świętej Anny.

Przebieg bitwy | edytuj kod

23 maja 1921 wczesnym rankiem doszło do niespodziewanego ataku niemieckiego na most kolejowy w Olzie[5], na linii Wodzisław-Chałupki, podczas, którego Niemcy odnieśli sukces opanowując z pomocą pociągu pancernego Olzę i sąsiednie miejscowości w tym Odrę, Bełsznicę, Kamień nad Odrą i Buków. Siły niemieckie zaatakowały również Uchylsko i Olzę z terytorium Zaolzia, będącego w tym czasie pod kontrolą skonfliktowanej z Polską Czechosłowacji. Zagroziło to bezpośrednio zajęciem Wodzisławia[2]. Powstańcy Śląscy broniący przepraw przez rzekę w I fazie bitwy ponieśli duże straty[1].

W II fazie bitwy, Niemcy przystąpili do umacniania się na swoich pozycjach, zajęci byli grabieżą[3] i eskortowaniem wziętych jeńców przy czym nie wykorzystali w pełni sukcesu jaki odnieśli w I fazie bitwy[1]. Panikę w szeregach powstańczych opanował Alojzy Pawelec i Ludwik Piechoczek, którzy w sztabie "Grupy Południe" w Wodzisławiu zorganizowali dalsze działania i plan obrony, a później kontrataku[4]. Powstańcy śląscy po początkowej klęsce rozpoczęli przygotowania do uderzenia na Niemców[3]. Siły powstańcze z rejonu Rzuchowa, Rydułtów i Wodzisławia połączyły się pod dowództwem Ludwika Piechoczka.

O godzinie 10:00 rozpoczęła się III faza bitwy w której powstańcy śląscy przeszli do natarcia[1]. W KWK Anna w Pszowie pośpiesznie zbudowano wagon pancerny tzw. "pancerkę" i wspólnie z oddziałami z Wodzisławia oraz rozbitymi ale nie zniszczonymi wcześniej pododdziałami rozpoczęto atak na zajęte przez Niemców tereny[1]. Wsparcia powstańcom z 14 pułku udzielił również 15 powstańczy pułk piechoty[3] . W czasie ataku śmierć poniósł dowódca pszowskich powstańców Edward Łatka[3].

Atak powstańców śląskich zakończył się pełnym sukcesem, odbito Olzę, Odrę, Uchylsko, Bełsznicę, Kamień nad Odrą i Buków. Niemcy ponieśli poważne straty i wycofali się na drugą stronę Odry oraz do Czechosłowacji. Powstańcy odzyskali tereny wcześniej utracone i odzyskali linię rzeki Odry i Olzy[1].

Skutki | edytuj kod

Zwycięstwo w bitwie strona polska okupiła jednak dużymi stratami, przewyższającymi straty sił niemieckich. W bitwie pod Olzą zginęło aż 51 powstańców śląskich, 60 zostało rannych, a 90 trafiło do niewoli. Niemcy stracili 35 ludzi, 17 zostało rannych, a 60 wzięto do niewoli[1][2].

Po bitwie powstańcy śląscy w obawie przed ponownym atakiem ze strony niemieckiej wysadzili mosty w Olzie i Bukowie[3]. Po drugiej stronie rzeki wciąż stacjonował batalion "Werner" w sile 1500 ludzi i 2 pociągów pancernych[2]. Bitwa pod Olzą była drugim pod względem skali starciem polsko-niemieckim podczas powstań śląskich i najważniejszym czynem zbrojnym Grupy Operacyjnej Południe[3].

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c d e f g h Piotr Hojka: Czas zmian. Wodzisław i ziemia wodzisławska pomiędzy Cesarstwem niemieckim a II Rzeczpospolitą. Wodzisław Śląski: Muzeum w Wodzisławiu Śląskim, 2018, s. 1-112. ISBN 978-83-941590-5-4.
  2. a b c d Encyklopedia Powstań Śląskich, s. 355-356.
  3. a b c d e f g Paweł Porwoł,Pułk Wodzisławski w III Powstaniu Śląskim [w:] "Nad Olzą, Odrą i Bierawką w III powstaniu śląskim", pod. red. Wacława Ryżewskiego i Zenona Kapały, Bytom 1995, ISBN 83-901173-5-5.
  4. a b Piotr Hojka, Wodzisław czas nadchodzących zmian. Pomiędzy Niemcami a Polską 1914-1922, [w:]"Górny Śląsk na zakręcie historii. Materiały konferencyjne", Rybnik 2011.
  5. Daniel Jakubczyk,Skarby historii, kultury i sztuki gmin pogranicza - Gorzyce i Dolna Lutynia Gorzyce 2007.

Bibliografia | edytuj kod

  • Encyklopedia Powstań Śląskich, Opole 1982.
  • Hojka Piotr, Czas zmian. Wodzisław i ziemia wodzisławska pomiędzy Cesarstwem Niemieckim a II Rzeczpospolitą. Wodzisław Śląski 2018, ISBN 978-83-941590-5-4.
  • Hojka Piotr, Wodzisław czas nadchodzących zmian. Pomiędzy Niemcami a Polską 1914-1922, [w:] "Górny Śląsk na zakręcie historii. Materiały konferencyjne", pod. red. D. Kellera i B. Klocha, Rybnik 2011.
  • Jakubczyk Daniel, Skarby historii, kultury i sztuki gmin pogranicza - Gorzyce i Dolna Lutynia, Gorzyce 2007
  • Porwoł Paweł, Pułk Wodzisławski w III Powstaniu Śląskim, [w:] "Nad Olzą, Odrą i Bierawką w III powstaniu śląskim", pod. red. Wacława Ryżewskiego i Zenona Kapały, Bytom 1995, ISBN 83-901173-5-5.
  • Ryżewski Wacław, Trzecie powstanie śląskie 1921: geneza i przebieg działań bojowych, Warszawa 1977.

Zobacz też | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Bitwa pod Olzą" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy