Biblioteka Narodowa (Warszawa)


Na mapach: 52°12′49,3″N 21°00′12,5″E/52,213694 21,003472

Biblioteka Narodowa (Warszawa) w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Czytelnia Główna Pałac Krasińskich, siedziba zbiorów specjalnych Biblioteki Narodowej

Biblioteka Narodowa (BN) – polska biblioteka narodowa w Warszawie, znajdująca się przy alei Niepodległości 213 na Polu Mokotowskim, w dzielnicy Ochota. Jedna z najstarszych instytucji kultury w Polsce, działająca w latach 1747–1795 jako Biblioteka Załuskich, reaktywowana w 1928[2].

Gromadzi książki, periodyki, publikacje elektroniczne i audiowizualne wydawane na terenie Polski oraz polonika zagraniczne. Jest najważniejszą biblioteką naukową o profilu humanistycznym, głównym archiwum piśmiennictwa narodowego i krajowym ośrodkiem informacji bibliograficznej o książce, placówką naukową, a także ważnym ośrodkiem metodycznym dla bibliotek w Polsce. Prowadzi również działalność wydawniczą – publikuje książki oraz punktowane czasopisma naukowe: „Polish Libraries”, „Rocznik Biblioteki Narodowej” oraz „Notes Konserwatorski[3].

Biblioteka Narodowa ma prawo do otrzymywania egzemplarza obowiązkowego w liczbie dwóch sztuk danego tytułu jako jedna z dwóch bibliotek w kraju obok Biblioteki Jagiellońskiej w Krakowie[4].

Spis treści

Piony organizacyjne i siedziby | edytuj kod

W skład Biblioteki wchodzą trzy piony organizacyjne: Książnica – właściwa biblioteka, Instytut Bibliograficzny, Instytut Książki i Czytelnictwa, Instytut Konserwacji Zbiorów Bibliotecznych. Główna siedziba Biblioteki Narodowej znajduje się w Warszawie przy al. Niepodległości 213 na Polu Mokotowskim, a Zakład Starych Druków i Zakład Rękopisów w pałacu Krasińskich przy placu Krasińskich 3/5.

Historia | edytuj kod

Historia Biblioteki Narodowej sięga XVIII wieku. 8 sierpnia 1747 została otwarta Biblioteka Załuskich mieszcząca się w warszawskim pałacu Daniłowiczowskim. Ufundowali ją bracia Józef i Andrzej Załuscy. Współczesna Biblioteka Narodowa wiąże swoje tradycje z Biblioteką Załuskich[5]. Po śmierci Józefa Załuskiego biblioteka została przejęta przez państwo i przemianowana na Bibliotekę Rzeczypospolitej Załuskich[5]. Zgodnie z uchwałą sejmową, od 1780 biblioteka ta miała prawo do otrzymywania obowiązkowego egzemplarza każdej książki wydrukowanej w ówczesnym państwie polskim[5]. Wskutek represji carskich po upadku insurekcji kościuszkowskiej zbiory Biblioteki Załuskich zostały zrabowane i wywiezione do Petersburga, gdzie zostały włączone do Biblioteki Carskiej (394 000 tomów, w tym: 11 000 rękopisów i 24 500 rycin)[5]. W okresie zaborów polskie piśmiennictwo przechowywano w zbiorach prywatnych na ziemiach polskich i emigracji (zakładano także biblioteki publiczne)[5].

Biblioteka Narodowa została utworzona[6] rozporządzeniem Prezydenta RP z mocą ustawy z dnia 24 lutego 1928 (weszło w życie 1 marca)[7]. Pierwszym dyrektorem był od 1934 Stefan Demby, a jego następcą od lipca 1937 został Stefan Vrtel-Wierczyński[8].

Pod zbiory przeznaczona została część nowo wybudowanego gmachu Biblioteki Wyższej Szkoły Handlowej (w 1933 uczelnia zmieniła nazwę na Szkołę Główną Handlową), w którym Biblioteka Narodowa rozpoczęła działalność w 1930[9][10]. W 1935 zbiory specjalne przeniesiono do pałacu Potockich na Krakowskim Przedmieściu 15[11]. W 1939 zbiory Biblioteki Narodowej stanowiło ok. 770 tys. jednostek, w tym 52 tys. rękopisów, 80 tys. jednostek graficznych oraz 11,5 tys. map i atlasów[11]. Podczas obrony Warszawy we wrześniu 1939 uległy zniszczeniu należące do niej zbiory Biblioteki Szkoły Polskiej na Batignolles w Paryżu i Muzeum Polskiego w Rapperswilu, znajdujące się w Centralnej Bibliotece Wojskowej w Alejach Ujazdowskich[11]. W 1940 Niemcy na bazie m.in. Biblioteki Narodowej stworzyli Bibliotekę Miejską w Warszawie (niem. Staatsbibliothek Warschau) i utworzyli w jej ramach trzy oddziały[12]: oddział książki dla Niemców (w gmachu Biblioteki Uniwersytetu Warszawskiego); oddział zamknięty – książki, z których nie można było korzystać – główna siedziba Biblioteki Narodowej w budynku Szkoły Głównej Handlowej; wszystkie zbiory specjalne z różnych instytucji warszawskich – Biblioteka Ordynacji Krasińskich w Warszawie przy ulicy Okólnik 9. W październiku 1944 zbiory specjalne zostały po kapitulacji powstania warszawskiego celowo spalone przez Niemców, wbrew postanowieniom układu kapitulacyjnego z 3 października 1944, zabezpieczającego ochronę zabytków, bibliotek i zbiorów archiwalnych przez okupanta. Zbiory znajdujące się w gmachu SGH w większości ocalały[11]. Ogółem Biblioteka Narodowa utraciła podczas II wojny światowej ok. 40% swoich zbiorów, w tym 90% zbiorów specjalnych[11]. Według innego źródła utraciła 78% zbiorów, tj. 788,8 tys. z 999,6 tys. jednostek[13].

Biblioteka wznowiła działalność w 1945[11]. Do Polski wróciły zbiory wywiezione do Niemiec i Austrii oraz ocalałe fragmenty zbiorów m.in. bibliotek Ordynacji Krasińskich i Przezdzieckich[11]. W 1954 nadano Bibliotece Narodowej statut[14]. W 1959 z Kanady wróciły Kazania świętokrzyskie, Psałterz floriański oraz rękopisy Fryderyka Chopina[11]. W latach 1962–1976 przy alei Niepodległości 213 wniesiono nowy kompleks budynków Biblioteki zaprojektowany przez Stanisława Fijałkowskiego[15]. W 1976 Biblioteka Narodowa w Warszawie została odznaczona Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski[16].

Zbiory | edytuj kod

Zbiory Biblioteki Narodowej należą do najliczniejszych w kraju. Wśród blisko 8 800 000 jednostek, przechowywanych w końcu roku 2015 w magazynach bibliotecznych, było ponad 160 000 woluminów druków wydanych przed 1801 rokiem, ponad 20 000 jednostek rękopiśmiennych (w tym 7000 rękopisów muzycznych), ponad 120 000 druków muzycznych, a także 485 000 rycin. W Bibliotece znajdują się także fotografie i inne dokumenty ikonograficzne, ponad 120 000 atlasów i map, ponad 2 000 000 jednostek dokumentów życia społecznego oraz ponad 2 000 000 książek i blisko 800 000 woluminów czasopism XIX-XXI-wiecznych[17].

Zbiory cyfrowe | edytuj kod

Biblioteka Narodowa udostępnia część swoich zasobów w ramach systemów bibliotecznych Polona oraz Academica, w których dostępne są zdigitalizowane książki, czasopisma, grafiki, mapy, muzykalia, druki ulotne oraz rękopisy.

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 lutego 1928 r. O Bibljotece Narodowej (Dz.U. z 1928 r. Nr 21, poz. 183).
  2. 90. rocznica reaktywowania Biblioteki Narodowej. Uroczystość z udziałem Prezydenta RP Andrzeja Dudy. bn.org.pl. [dostęp 2018-02-26].
  3. „Polish Libraries” na liście punktowanych czasopism naukowych, „Biblioteka Narodowa” [dostęp 2017-07-31]  (pol.).
  4. Liczba egzemplarzy obowiązkowych. W: Biblioteka Narodowa [on-line]. bn.org.pl. [dostęp 2016-11-30].
  5. a b c d e Andrzej Kłossowski: Biblioteka Narodowa w Warszawie, Zbiory i działalność. Warszawa: Biblioteka Narodowa, 1990, s. 9–10. ISBN 83-7009-044-3.
  6. Stefan Demby: Bblioteka Narodowa w Warszawie. Wyd. II uzupełnione. Warszawa: Biblioteka Narodowa, 1930. [dostęp 2017-10-22]. (pol.)
  7. Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 lutego 1928. O Bibljotece Narodowej (Dz.U. z 1928 r. Nr 21, poz. 183).
  8. Pożegnanie dyr. Stefana Dembego. „Gazeta Lwowska”, s. 1, nr 146 z 3 lipca 1937. 
  9. Anna Jarosz-Nojszewska. Biblioteka Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie. „Stolica”, s. 50, czerwiec 2016. 
  10. Anna Jarosz-Nojszewska. Biblioteka Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie. „Stolica”, s. 49, czerwiec 2016. 
  11. a b c d e f g h Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 60. ISBN 83-01-08836-2.
  12. Historia zbiorów, „Biblioteka Narodowa” [dostęp 2017-10-23]  (pol.).
  13. Piotr Majewski: Wojna i kultura. Instytucje kultury polskiej w okupacyjnych realiach Generalnego Gubernatorstwa 1939–1945. Warszawa: Wydawnictwo TRIO, 2005, s. 271. ISBN 83-7436-003-8.
  14. M.P. z 1954 r. Nr 87, poz. 980.
  15. Marta Leśniakowska: Architektura w Warszawie 1965–1989. Warszawa: Arkada Pracownia Sztuki, 2005, s. 38. ISBN 83-908950-7-2.
  16. Wysokie odznaczenia państwowe dla zasłużonych zakładów pracy, uczelni, instytucji i stowarzyszeń. „Nowiny”, s. 1, nr 165 z 21–22 lipca 1976. 
  17. Strona internetowa BN (dostęp 2011-03-16).

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (biblioteka narodowa):
Na podstawie artykułu: "Biblioteka Narodowa (Warszawa)" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy