Ałmaty


Na mapach: 43°16′39″N 76°53′45″E/43,277500 76,895833

Ałmaty w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Ałmaty nocą Centrum miasta nocą Dzielnica biznesowa Problematyczny smog z widokiem na góry. Centrum miasta Jezioro Sajran położone koło miasta Port lotniczy Ałmaty Metro w Ałmaty Trolejbus w Ałmaty

Ałmaty lub Ałma-Ata (kaz. Алматы, ros. Алматы lub Алма-Ата) – największe miasto i do 1998 stolica Kazachstanu, położone w południowo-wschodniej części kraju, na wysokości ok. 700 m n.p.m. u podnóża Zailijskiego Ałatau (Tienszan), w pobliżu granicy z Kirgistanem, na terenie charakteryzującym się dużą aktywnością sejsmiczną. Miasto stanowi główny ośrodek przemysłowy, kulturalny i naukowy Kazachstanu: znajduje się w nim Akademia Nauk oraz liczne szkoły wyższe.

Spis treści

Nazwa miasta | edytuj kod

  • od 1854 – Zailijskoje (rosyjski fort)
  • od 1867 – Wierny (Ве́рный)
  • od 1921 – Ałma-Ata (Алма-Ата, co można tłumaczyć jako ojciec jabłek, przy czym nazwą w języku kazaskim było Алматы).
  • od 1993 – Ałmaty (Алматы). Po uzyskaniu niepodległości przez Kazachstan władze państwowe podjęły w 1993 roku decyzję o przyjęciu formy „Ałmaty” jako urzędowej nazwy kazaskiej, także w języku rosyjskim[3]. W Rosji ta zmiana nie została zaakceptowana i stosowana jest nazwa Алма-Ата.

Według zaleceń Komisji Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej, przyjętych na 73. posiedzeniu[4] (5 września 2012), nazwa „Ałmaty” to główna polska nazwa miasta, nazwą wariantową pozostaje zaś „Ałma-Ata”. Nie ustalono jednoznacznie, czy egzonim winien podlegać deklinacji. KSNG nie zajmuje w tej sprawie określonego stanowiska. Ministerstwo Spraw Zagranicznych i Ambasada RP w Astanie nie odmieniają tej nazwy[5], natomiast Wielki słownik ortograficzny PWN podaje dopełniacz Ałmatów[6].

Historia | edytuj kod

Na trasie starego jedwabnego szlaku w 1854 Rosjanie założyli twierdzę Zailijskie (Zailijskoje, to znaczy znajdujące się za rzeką Ili) z 470 żołnierzami i oficerami załogi, wokół której zaczęła wyrastać osada. W 1867 liczyła 10 tys. mieszkańców, została przemianowana na Wierny (Wiernyj, tzn. "wierny, oddany") i uzyskała prawa miejskie. W 1921 przeprowadzono derusyfikację nazwy na rzecz Ałma-Ata, ale forma ortograficzna różniła się od tej, którą stosowano w języku kazaskim. W 1927 przeniesiono z Kyzyłordy do Ałma-Aty stolicę będącej w składzie Rosji Radzieckiej kazaskiej republiki autonomicznej. W 1929 miasto miało 45 tys. mieszkańców. Rozwinęło się szybko po doprowadzeniu linii kolei turkiestańsko-syberyjskiej. Zostało stolicą wyodrębnionej w 1936 z republiki rosyjskiej Kazachskiej SRR, a później niepodległego Kazachstanu. Za czasów radzieckich Kazachstan był regionem, gdzie wysyłano ludność polską z Ukrainy i Białorusi, co spowodowało obecność w mieście gminy polskiej.

W 1993 władze Kazachstanu przyjęły jako urzędową kazaską formę nazwy miasta Ałmaty (Алматы). W 1998 miasto straciło status stolicy na rzecz Astany, która ulokowana jest znacznie bardziej w centrum Kazachstanu niż Ałmaty.

Ałmaty ubiegało się o organizację zimowych igrzysk olimpijskich w 2014, jednak kandydatura ta odpadła w pierwszym etapie wyboru. Miasto ubiegało się także o organizację zimowych igrzysk olimpijskich w 2022, jednak podczas sesji MKOl 31 lipca 2015 w Kuala Lumpur zdecydowano, że imprezę zorganizuje Pekin.

W dniach od 29 stycznia do 8 lutego 2017 Ałmaty było gospodarzem 28. Zimowej Uniwersjady.

1 grudnia 2011 otwarto pierwszy odcinek metra.

Zabytki | edytuj kod

Kultura i sztuka | edytuj kod

 Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Religia | edytuj kod

Mieszkańcy Ałmaty to przeważnie muzułmanie lub prawosławni. Ci pierwsi w większości to Kazachowie, prawosławni to głównie Rosjanie.

Transport | edytuj kod

 Z tym tematem związana jest kategoria: Transport w Ałmaty.

Planuje się budowę trasy szybkiego tramwaju oraz wydzielonej trasy autobusowej (tramwaj szynowy).

Sport | edytuj kod

 Z tym tematem związana jest kategoria: Sport w Ałmaty.

Niedaleko miasta na wysokości 1691 m n.p.m. znajduje się kompleks sportowy Medeo (kaz. Медеу Спорт Кешені), który jest najwyżej położonym lodowiskiem na świecie.

Media | edytuj kod

Osoby urodzone w Ałmaty | edytuj kod

Miasta partnerskie | edytuj kod

Ałmaty ma 17 umów o współpracę[9].

Przypisy | edytuj kod

  1. Указ о расширении границ города Алматы [zarchiwizowane z adresu 2014-04-22] .
  2. http://stat.gov.kz/getImg?id=ESTAT274380, 1 lipca 2018 .
  3. Didar Kassymova, Zhanat Kundakbayeva, Ustina Markus, Historical Dictionary of Kazakhstan, Plymouth 2012, s. 26–27; Paul Brummel, Kazakhstan, Guilford 2011, s. 118.
  4. Zmiany wprowadzone na 73. posiedzeniu Komisji (5 września 2012). Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej. [dostęp 2018-08-14].
  5. https://archive.is/20130423141411/www.msz.gov.pl/pl/polityka_zagraniczna/polityka_wschodnia/kazachstan;jsessionid=C4B7F1166B467E089DFA51151ED53D59.cmsap2p; http://astana.msz.gov.pl/pl/informacje_konsularne/informacja_dla_odwiedzajacych_kazachstan.
  6. Wielki słownik ortograficzny PWN
  7. Свято-Вознесенский Кафедральный собор города Алматы
  8. Abrosimow 2009 ↓.
  9. Официальный сайт города Алматы: Города-побратимы.

Bibliografia | edytuj kod

  • Igor Abrosimow: Советская Россия: 1917–1991 – государство, политика, экономика, наука, культура, литература, искусство. proza.ru, 2009.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (miasto):
Na podstawie artykułu: "Ałmaty" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy